आरक्षित खासदार आणि सामाजिक हित

8 Dec

आताच्या १६व्या लोकसभेच्या निवडणुकीत ६० वर्षे भारतावर राज्य केलेल्या कॉंग्रेसचे केवळ ४४ खासदार निवडून आले आहेत. हा एक कॉंग्रेसच्या बाबतीत नामुष्कीचा उच्चांकच म्हणावा लागेल. त्यापेक्षा आरक्षित क्षेत्रात अनुसूचित जातीच्या खासदारांची संख्या ८३ इतकी आहे.
ह्यावेळी भाजप संख्येने मोठ्या प्रमाणात निवडून आल्याने साहजिकच राखीव क्षेत्रात त्यांचेच खासदार जास्त असणे हे ओघानेच आले. त्यांचे ३९ खासदार (१७ उत्तरप्रदेश, ३ बिहार, १ छत्तिसगढ, २ गुजरात, १ हरियाणा, १ हिमाचल प्रदेश, १ झारखंड, ३ मध्यप्रदेश, २ महाराष्ट्र, १ पंजाब, ४ राजस्थान, १ कर्नाटक, १ उत्तराखंड, १ दिल्ली) तृणमूल कॉंग्रेसचे १० खासदार (पश्चिम बंगाल), कॉंग्रेस पक्षाचे ७ खासदार (१ तेलंगणा, १ केरळ, ४ कर्नाटक, १ पंजाब), एआयडीएमके पक्षाचे ७ खासदार (तामिळनाडू), बिजू जनता दलाचे ७ खासदार (ओडीसा), लोकजन पक्षाचे ३ खासदार (बिहार), शिवसेना पक्षाचे ३ खासदार (महाराष्ट्र), टीआरएस पक्षाचे २ खासदार (तेलंगणा) आम आदमी पक्षाचे २ खासदार (पंजाब), तेलगु देसम पक्षाचे ३ खासदार (आंध्रप्रदेश), एआययुडीएफ पक्षाचा १ खासदार (आसाम), वायएसआर पक्षाचा १ खासदार (आंध्रप्रदेश), सीपीआय पक्षाचा १ खासदार (एम) (केरळ) व इनेलो पक्षाचा १ खासदार (हरियाणा) असे अनुसूचित जातींच्या खासदारांचे संख्याबळ आहे. वैशिष्ट्य म्हणजे यात आंबेडकरी पक्षाचा एकही खासदार नाही. मागील लोकसभेत बहुजन समाज पक्षाचे राखीव व बिनाराखीव जागा धरून २१ खासदार होते. यावेळी एकही खासदार निवडून न आल्याने संसदेतील या पक्षाचे अस्तित्व संपल्यातच जमा झाले आहे. बाकी रिपब्लिकन गटाचे नेहमीप्रमाणे याहीवेळेस एकही खासदार निवडून आला नाही. ही गोष्ट्र आंबेडकरी चळवळी दृष्टीने चिंतेची बाब बनली आहे.
ह्यावेळी कॉंग्रेसला पर्याय म्हणून भाजपला उभा करण्यात व त्यांच्याकडे एकहाती सत्ता सोपविण्यात राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाला कमालीचे यश मिळाले आहे. त्यामुळे राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे तत्वज्ञान, ध्येय धोरणे, आखलेले डावपेच व कित्येक वर्षाचे स्वप्न यशस्वी होण्याचे चिन्ह त्यांच्या दृष्टोत्पत्तीस आले आहे. म्हणूनच विश्व हिंदू परिषदेचे ज्येष्ठ नेते अशोक सिंघल म्हणाले की, “आठशे वर्षापूर्वी हिंदू राजा पृथ्वीराज चौहानचा पराभव झाल्याने हिंदू पराभूत झाले होते. आज पुन्हा हिंदुत्वाचा अभिमान असलेल्यांच्या हाती दिल्लीची सत्ता आली आहे.”
पेशवाई स्थापन करण्यासाठी भाजप महत्वपूर्ण भूमिका वठवीतांना कॉंग्रेस त्यांना मदतगार बनू शकते ही गोष्ट अयोध्येत बाबरी मस्जिद पाडण्यात कॉंग्रेसने घेतलेल्या बध्याच्या भूमिकेवरून सिद्ध झाले आहे. या देशात केवळ भाजप व कॉंग्रेस असे दोनच राष्ट्रीय पक्ष एकमेकांना कायम पर्याय म्हणून राहावेत, असेच धोरण राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाने आखलेले आहे. ही गोष्ट मागे लालकृष्ण अडवानी बोलून गेले. म्हणून बहुजन समाज पक्षासारख्या देशात तिसऱ्या क्रमांकावर असलेल्या राष्ट्रीय पक्षाला संपविण्याचे कारस्थान त्यांनी केले. याच पद्धतीने इतर राष्ट्रीय पक्ष संपले तर आश्चर्य वाटणार नाही. त्याशिवाय देशामध्ये संसदीय पद्धत मोडीत काढून अध्यक्षीय पद्धत रुजविणे राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाला शक्य होणार नाही. निवडणूक निकाल येण्याच्या आधीच नरेंद्र मोदीचे प्रधानमंत्रीसाठी नाव घोषित करणे ही त्याचीच सुरुवात आहे. योग्य वेळी पुढचं पाउल उचलण्यासाठी मतदारांची मानसिकता तयार करण्याचा हा एक सुरुवातीचा प्रयोग आहे.
अस्पृश्यांची कैफियत मांडण्यासाठी डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांनी १९३१ साली लंडन येथे भरलेल्या द्वितीय गोलमेज परिषदेत भाग घेतला. त्यात त्यांनी अस्पृश्यांवर उगारण्यात येणाऱ्या बहिष्काराविरुध्द शिक्षा करणे, भेदाभेद विरुध्द संरक्षण मिळणे, विधान मंडळात पुरेसे प्रतिनिधित्व मिळणे, नोकऱ्यात पुरेसे प्रतिनिधित्व मिळणे, पूर्वग्रहदूषित कृती केल्याबद्दल नुकसान भरपाई मिळणे इत्यादी अनेक मागण्या सादर केल्या होत्या.
यात स्वतंत्र मतदार संघाच्या मागणीची विशेष चर्चा झाली. मात्र गांधीजींना स्वतंत्र मतदार संघ दलितांना अगदी कोणत्याही परिस्थितीत मिळू द्यायचे नव्हते. मुसलमान आणि शिखांच्या राजकीय मागण्यांना ते मान्यता देत होते. पण बाबासाहेबांनी मांडलेल्या अस्पृश्यांच्या मागणीत मात्र आडकाठी आणत होते. उच्चवर्णीयांच्या हिताविरुध्द कोणतीही गोष्ट त्यांना करायची नव्हती. स्वतंत्र मतदार संघ हे केवळ दलितांसाठीच नव्हते तर ख्रिचन, अंग्लोइंडियन, मुसलमान, शीख, जमीनदार, अशा अनेक वर्गासाठी पण स्वीकारल्या गेल्या होत्या. परंतु म.गांधीने केवळ दलितांच्या स्वतंत्र मतदार संघाच्याच विरोधात उपोषण सुरु केले होते. मुसलमानाच्या व शिखांच्या स्वतंत्र मतदार संघ स्वीकारण्यामुळे राष्ट्र खंडित होण्याची भीती त्यांना दिसली नाही, तर दलितांच्या स्वतंत्र मतदार संघामुळे हिंदू समाज दुभंगण्याची शंका घेणे व्यर्थ आहे, असे डॉ. बाबासाहेबांचे म्हणणे होते.
बाबासाहेब म्हणतात की, “आर्थिकदृष्ट्या दलित वर्ग आपल्या उदरनिर्वाहासाठी पूर्णपणे सवर्ण हिंदुवर अवलंबून असतात. त्यांच्याजवळ कुठलेही स्वतंत्र साधन नाही. केवळ हिंदुच्या भेदभावामुळे त्यांचे सर्व मार्ग बंद आहेत. देशातील प्रत्येक गावात हिंदू अनेक जातीत विभागलेले असून देखील दलित वर्गाने थोडीदेखील उन्नती साधण्याचा प्रयत्न केला तर त्यांना निर्दयतेने दडपण्यासाठी सर्व प्रयत्न केले जातात. आपली सुरक्षा करण्यासाठी राजनैतिक अधिकार मिळविण्याची गरज आहे. नवीन घटनेत आम्हाला जास्तीत जास्त राजनैतिक अधिकार प्राप्त करण्यासाठी जोरदार लढाई करावी लागेल.’
१७ ऑगष्ट १९३२ रोजी ब्रिटीश प्रधानमंत्र्यांनी जातीय निवाड्याची घोषणा करून अस्पृश्यांना स्वतंत्र मतदार संघ बहाल केले. त्यानुसार अस्पृश्यांना दोन मताचा अधिकार मिळाला होता. एक स्वतंत्र मतदार संघातला अस्पृश्य प्रतिनिधी निवडून आणणे व दुसरा सामान्य मतदार संघातून सामान्य प्रतिनिधी निवडून आणणे. पण त्याविरुद्ध गांधीजींनी २० सप्टेंबर १९३२ पासून आमरण उपोषण सुरु केले. विरोधकांना नमविण्यासाठी ते हे शस्त्र नेहमीच उगारीत असत. याच शस्त्राने बाबासाहेबांना सुध्दा त्यांनी नमविले. स्वतंत्र मतदार संघाऐवजी त्यांना संयुक्त मतदार संघाला मान्यता देण्यास भाग पाडले, गांधीजी जर मेले असते तर देशात हाहाकार माजला असता. त्यामुळे स्वतंत्र मतदार संघ तर मिळाला नसताच. त्याउलट खेडोपाडी विखुरलेल्या दलितांची उच्चवर्णीयांकडून सर्रास कत्तल करण्यात आली असती. गरीब दुबळी दलित जनता भरडल्या गेली असती. ते देशोधडीला लागले असते. त्यांना जीवन जगणे कठीण करून टाकले असते. म्हणून अगदी मनाविरुद्ध नाईलाजाने बाबासाहेबांना पुणे करारावर सही करावी लागली. निदान संयुक्त मतदार संघाद्वारे गेल्या तीन हजार वर्षापासून कधीच न मिळालेले राजकीय हक्क मिळत आहेत, तेवढे तरी घेऊ या आणि आपला लढा पुढे सुरूच ठेवू या, अशा उद्देशाने बाबासाहेब २४ सप्टेंबर १९३२ रोजी पुणे करारावर सही करण्यास राजी झाले.
महात्मा गांधीजींच्या आमरण उपोषणाचा परिणाम म्हणून डॉ. आंबेडकर आणि गांधीजी यांच्यात पुणे समझोता झाला. ह्या समझोत्यामुळे अनुसूचित जातीच्या वर्गाला राखीव जागेवर संसदेत जाण्याचा मार्ग खुला झाला. पण त्यासाठी बाबासाहेबांना कमालीचा संघर्ष करावा लागला. बाबासाहेबांनी स्वतंत्र मतदारसंघाचा अधिकार इंग्रजाकडून मिळविला खरा; पण गांधीजींच्या उपोषणामुळे सोडून द्यावा लागला, ही वस्तुस्थिती आहे. त्याऐवजी संयुक्त मतदारसंघात राखीव जागा त्यापेक्षा थोड्या वाढवून मिळाल्या एवढेच ! पण याचा दूरगामी परिणाम असा झाला की येथूनच चमचा युगाला सुरवात झाली. अनुसूचित जातीच्या पुढाऱ्यांना प्रस्थापित मनुवादी पक्षांनी निव्वळ चमचे आणि दलाल बनविले. अनुसूचित जातीच्या समाजात हे तुमचे पुढारी म्हणून त्यांनी ह्या दलालांना व चमच्यांना उभे केले.
गांधीजींच्या षडयंत्राला यश आल्याने संयुक्त मतदार संघात उच्चवर्णीयांकडून निवडून आलेल्या प्रतिनिधींना निव्वळ हात वर करावयाचे काम करावे लागत आहे. ते आपल्या समाजाच्या हितासाठी काहीही करून शकत नाहीत. कारण ते ज्या पक्षाकडून निवडून आलेले असतात, ते त्या पक्षाचे गुलाम बनतात. स्वतंत्र बाण्याचे प्रतिनिधी निवडून येऊ शकत नाही. कारण प्रत्येक मतदारसंघात उच्चवर्णीयांचे मते जास्त असतात. दलित वर्ग सोडला तर उच्चवर्णीय मतदारांची मते अशा उमेदवाराला मिळत नाहीत. ही वस्तुस्थिती आहे. त्यामुळेच स्वत: बाबासाहेबांना मुंबई व भंडारा येथील लोकसभेच्या निवडणुकीत हार पत्करावी लागली. हे त्याचे जिवंत उदाहरण आहे. जर स्वतंत्र मतदार संघ कायम राहिले असते तर भारतीय राजकारणाला एक नवीन दिशा मिळाली असती. उच्चवर्णीय जसे नाचवितात तसे नाचावे लागले नसते.
पुणे करारात राखीव जागांची संख्या जरी वाढली तरी दुहेरी मतदानाचा अधिकार मात्र हिरावल्या गेला. जातीय निवाड्यानुसार दिला गेलेल्या दुहेरी मतदानाचा अधिकार हा अमूल्य आणि विशेष अधिकार होता. राजनैतिक हत्याराच्या रूपाने त्याचे मूल्य फार होते.
डॉ. बाबासाहेबांनी ‘कॉंग्रेस आणि गांधीनी अस्पृश्यांप्रती काय केले?’ या पुस्तकात लिहून ठेवले की “पुणे करार कृतीशून्य व्हावा यासाठी कॉंग्रेसने जे जे केले, त्यापैकी दोन गोष्टींचा उल्लेख करणे आवश्यक आहे. पहिली बाब कॉंग्रेस संसदीय मंडळाने उमेदवार निवडीचे जे धोरण स्वीकारले ती होय. दुर्दैवाने या प्रश्नाचे जेवढे महत्व आहे तेवढ्या गंभीरतेने या प्रश्नाचे अध्ययन मात्र करण्यात आले नाही. मी या प्रश्नाचे अध्ययन, विश्लेषण केले आहे. …कॉंग्रेसने निवडलेला उमेदवारापैकी जे ब्राम्हण आणि तत्सम वर्गातील होते, त्यांची शैक्षणिक पात्रता उच्चतम होती. जे ब्राम्हणेतर वर्गातील उमेदवार होते, त्यांची शैक्षणिक पात्रता साधारण बरी होती. आणि जे अस्पृश्यवर्गातील होते ते जेमतेम साक्षर होते. उमेदवार निवडीची ही पद्धती फार चमत्कारिक होती. असे वाटते की ही पद्धती स्वीकारण्यामागे काहीतरी खोलवर रुजलेले कारस्थान असावे. जर कोणीही ह्या प्रणालीचे काळजीपूर्वक अध्यन केले तर त्याला असे दिसून येईल की, ब्राम्हण आणि तत्सम जाती सोडून इतर कोणालाही मंत्रिमंडळात कोणतेही महत्वाचे स्थान प्राप्त होऊ नये. असा ही पद्धती स्वीकारण्यामागे हेतू आहे. आणि अशा बनविलेल्या मंत्रिमंडळात बुद्धिमान नसलेल्या आणि सहज हाताळता येऊ शकणाऱ्या ब्राम्हणेतर व अस्पृश्यांचे त्यांना सहज सहकार्य उपलब्ध होईल अशी ही पद्धती होती. ब्राम्हणेतर व अस्पृश्य प्रतिनिधी बौद्धिक कुवत नसल्याने कधीही ब्राम्हण आणि तत्सम वर्गातील मंत्र्याशी स्पर्धा करण्याचा विचार स्वप्नातही आणू शकत नव्हते. आणि त्यांचे नेतृत्व मानण्यातच ब्राम्हणेतर व अस्पृश्यांना सामाधान वाटत होते. …श्री. गांधी यांनी जेव्हा अस्पृश्यातून मंत्री व्हावयाचे असेल तर ती व्यक्ती गुणवत्ता प्राप्त असली पाहिजे असे विधान केले, तेव्हा त्यांना या उमेदवार निवड प्रक्रियेची ही बाजू दिसलीच नाही.
…कॉंग्रेसचे अस्पृश्य कॉंग्रेसजनाप्रती दुसरे दुष्कृत्य म्हणजे त्यांच्यावर लादण्यात आलेले कठोर पक्षीय बंधन हे होय. हे सदस्य संपूर्णपणे कॉंग्रेस पक्षाच्या कार्यकारिणीच्या नियंत्रणात होते. कार्यकारिणीला आवडणार नाही असा कोणताही प्रश्न ते विचारू शकत नव्हते. कार्यकारिणीच्या अनुमतीशिवाय त्यांना कोणताही प्रस्ताव मांडता येत नव्हता. कार्यकारिणीचा आक्षेप असेल तर त्यांना कोणताही कायदा व्हावा यासाठी प्रयत्न करता येत नव्हते. आपल्या मर्जीप्रमाणे त्यांना मतही देता येत नव्हते. आणि जे त्यांना वाटत होते ते त्यांना बोलताही येत नव्हते. त्यांची स्थिती मुकी बिचारी कोणीही हाकावीत अशा जनावरांसारखी होती. विधानमंडळात अस्पृश्यांना प्रतिनिधित्व देण्याच्या पाठीमागे एक उद्देश असा होता की, या व्यासपीठावरून त्यांना आपल्या व्यथा वेदना व्यक्त करता याव्यात, त्यांच्यावर होणाऱ्या अन्यायाची त्यांना दाद मागता यावी. अन्यायाचे परिमार्जन करता यावे. कॉंग्रेसने यशस्वीपणे आणि परिणामकारकरीत्या अस्पृश्यांना प्रतिबंधीत केले.
या लांबलचक दु:खद कथेचा शेवट म्हणजे कॉंग्रेसने पुणे करारातील सर्व रस शोषून घेतला आणि चिपाळे मात्र अस्पृश्यांच्या तोंडावर फेकलीत. एवढेच.”
अशीच परिस्थिती आजही कायम आहे. ज्यांचा एकही खासदार व महाराष्ट्रात आमदार निवडून आला नाही त्यांना भाजप आणि शिवसेना यांच्या मंत्रीमंडळात मंत्री बनून काय ब्राम्हणशाहीच्या चळवळीचे पालखी वाहण्याचे काम करायचे आहे काय?
म्हणूनच पुणे समझोत्यानंतर बाबासाहेबांनी परत स्वतंत्र मतदार संघाची मागणी रेटून धरली होती. दिनांक २३.०९.१९४४ ला मद्रास येथे आयोजित अखिल भारतीय शेड्युल्ड कास्ट फेडरेशनच्या कार्यकारिणीत प्रस्ताव क्रमांक ७ अन्वये नमूद केले आहे की, ‘…सयुक्त मतदार संघ पद्धतीने अनुसूचित जातींना विधान मंडळात त्यांचे खरे पर्तिनिधी पाठविण्यापासून वंचित केले आहे. आणि हिंदू बहुसंख्याकांना अनुसूचित जातीचे प्रतिनिधी नियुक्त करण्याचा अक्षरशः एकाधिकारच बहाल केला आहे. हे प्रतिनिधी हिंदू बहुसंख्याकांच्या हातातील कळसूत्री बाहुल्या असतात. म्हणून ही कार्यकारिणी अशी मागणी करते की राखीव जागासाहित संयुक्त मतदार संघ पद्धती रद्द करण्यात यावी आणि त्याएवजी स्वतंत्र मतदार संघाची पद्धती स्वीकारली जावी. त्यानंतर बाबासाहेबांनी स्वतंत्र भारताची घटना जेव्हा लिहिली तेव्हा अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमाती यांना राखीव जागा १० वर्षे पर्यंत असण्याची तरतूद घटनेत केली. १० वर्षाची कालमर्यादा असतांना सुध्दा कॉंग्रेस सरकारने प्रत्येक वेळी मुदतवाढ दिली, याचे मर्म हिंदू बहुसंख्याकांच्या हातातील कळसूत्री बाहुल्या म्हणून राहाव्यात यात दडले आहेत.
बाबासाहेबांचा या तरतुदीला विरोध असल्याचे दिसते. म्हणूनच दिनांक २१.०८.१९५५ ला मुंबईत बाबासाहेबांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या कार्यकारिणीच्या सभेत लोकसभा, विधानसभा, लोकलबोर्ड मधील राखीव जागा समाप्त करण्यात याव्यात, असा अत्यंत महत्वाचा ठराव पारीत करण्यात आला. त्याच बैठकीत पुणे कराराचा धिकार पण करण्यात आला होता.
आताच्या लोकसभेमध्ये परिस्थिती अशी निर्माण झाली की, संसदेतील एकूण खासदाराच्या १० टक्के पेक्षा कमी खासदार कॉंग्रेसचे निवडून आल्याने त्यांना विरोधी पक्षनेतेपद मिळाले नाही. इतकी केविलवाणी परिस्थिती कॉंग्रेसची झाली आहे. परंतु निरनिराळ्या पक्षाद्वारे राखीव मतदार संघात निवडून आलेले अनुसूचित जातीचे खासदार संसदेतील एकूण खासदाराच्या १० टक्के पेक्षाही जास्त आहेत. हे सारे जर अनुसूचित जातीच्या बाजूने एकत्र झालेत तर विरोधी पक्षाची भूमिका वठवू शकतात. त्यामुळे संसदेत त्यांचा दरारा निर्माण होऊ शकतो. पण हे घडणार नाही. कारण त्यांना समाजाच्या हितापेक्षा पुढील निवडणुकीत तिकीट मिळेल की नाही याची जास्त चिंता असते.
आपल्या समाजाच्या सर्वांगीन विकासाच्या मुद्द्यावर हे खासदार खाजगीत समाजाची काळजी असल्याचे भासवीतात. परंतु त्यांच्या पक्षाच्या बैठकीत अथवा संसदेत आवाज उठविण्यास हिंमत करीत नाहीत. बिहारचा लक्ष्मणपूर हत्याकांड असो, की हरियाणामधील मिर्चपूर हत्याकांड असो, किंवा महाराष्ट्रातील खैरलांजी हत्याकांड असो, ह्या खासदारांनी संसदेत कधीही या प्रकरणाचा मोठा मुदा बनविल्याचे ऐकिवात नाही. मागील काही दिवसात हरियाणात हिंसा झाली. दलित महिलांवर सामुहिक बलात्कार झालेत. अशा घटनांच्या विरोधात पिडीतेच्या कुटुंबीयांनी जंतर-मंतर येथे धरणे धरले होते. परंतु या खासदारांना मात्र पाझर फुटला नव्हता. त्यावेळी संसदेचे सत्र सुरु होते. तरीही अत्याचाराच्या या घटनेचा मुद्दा बनवून कोणीही संसदेला हादरवून सोडले नाही. प्रश्न असा निर्माण होतो की काय या दलित खासदारांना आपली ताकद कळत नाही का?
त्यांना जेव्हा फुले-शाहू-आंबेडकर यांच्या संघर्षाची जाणीव होईल तेव्हाच ते खऱ्या अर्थाने पक्षांतर्गत लादलेल्या गुलामीचे शृंखला तोडण्यास सक्षम होतील. अशी वृती जर सर्व पक्षातील अनुसूचित जातीतील सर्व पुढाऱ्यांनी स्वीकारली तर कोणत्याही पक्षाची त्यांना गुलाम बनविण्याची हिंमत होणार नाही. असा दिवस ज्या दिवशी उगवेल तो सुदिन म्हणावा लागेल !
रामराज (उदित राज) हे दिल्लीहून भाजपच्या तिकिटावर निवडून गेलेत त्यांनी सुरुवातीच्या काळात बौध्द धम्म स्वीकारून बौध्द अभियान चालविले होते. तसेच केंद्रीय स्तरावर मागासवर्गीय कर्मचारी वर्गाची संघटना चालवून शासनदरबारी त्यांचे प्रश्न सोडविण्यासाठी आंदोलन चालविले होते. आतातर त्यांच्या भाजप पक्षाची सत्ता आली आहे. मग ते आताही ही कामे करतील का? दलित राजनितीतील खासदार असलेले हे तीन राम म्हणजे रामदास, रामविलास व रामराज यांनी मोदीला निवडून आणण्यात सारे कसब पणाला लावलेत. असेच कसब समाजाचे प्रश्न सोडविण्यासाठी लावतील काय? बाबासाहेबांच्या पुण्याईने हे सारे खासदार आरक्षित जागेवर निवडून गेलेत. त्यांना समाजाच्या प्रश्नावर चूप बसतांना कधीही बाबासाहेबांची आठवण होत नाही का? ते आपल्या मालकांकडे पाहण्याआधी आपल्या समाजाकडे का पाहत नाहीत? इत्यादी अनेक प्रश्न आज समाजाच्या मनात उपस्थित होत आहेत.
अनुसूचित जातीवर अन्याय-अत्याचार होणे, बाबासाहेबांच्या स्मारकासाठी इंदू मिलची जागा मिळविण्यास दिरंगाई करणे, सरकारी क्षेत्रातील कर्मचाऱ्यांना पदोन्नतीत आरक्षण देणारी पद्धत बंद करणे, केंद्रीय लोकसेवा आयोग व महाराष्ट्र लोकसेवा आयोग या स्पर्धा परीक्षेत मेरीटचे गुण मिळून सुध्दा अशा उमेदवारांना मेरिटमध्ये निवड न करता अनुसूचित जातीच्या राखीव जागेवर निवड करणे, आरक्षणातील अनुशेष न भरणे, अनुसूचित जातीच्या लोकसंख्येनुसार अर्थसंकल्पात तरतूद न करणे, केलेली तरतूद खर्च न करता दुसऱ्या योजेनेवर खर्च करणे, शिक्षणाचे बाजारीकरण करणे, सरकारी कंपन्यांचे खाजगीकरण करून मागासवर्गीयांच्या आरक्षणाला आळा घालणे असे अनेक प्रश्न समाजाला भेडसावीत आहेत. धर्मांतर करणाऱ्या दलितांना कोणत्याही परिस्थितीत अनुसूचित जातींचा दर्जा देणार नाही, अशी स्पष्ट भूमिका भाजप सरकारने घेतली आहे. असे भाजपच्या केंद्रीय सामाजिक न्याय मंत्री थावरचंद गेहलोत यांनी सांगितले. पुढे ते धर्मांतरीत दलितांसाठी काय करता येईल यावर आम्ही विचार करीत आहोत असेही म्हणाले. (महाराष्ट्र टाईम्स दि. ११.१०.२०१४). ही बातमी म्हणजे अनुसूचित जातीसाठी धोक्याची घंटा नव्हे काय?
सत्तेची ताकद व त्यापासून होणारे फायदे बाबासाहेब आंबेडकरांनी ओळखले होते. म्हणून त्यांनी राजकीय क्षेत्रे निर्माण केली. स्वतंत्र मजूर पक्ष, शेड्यूल्ड कास्ट फेडरेशन व रिपब्लिकन पार्टी आफ इंडिया ही बाबासाहेबांनी निर्माण केलेली राजकीय क्षेत्रे होती. त्यांचा हेतू हाच होता की सत्तेच्या माध्यमातून बहुजन समाजाच्या सामाजिक व आर्थिक परिस्थिती मध्ये बदल घडवून आणावा. म्हणून सत्तेचे विस्तारीकरण व त्याचे विविध फायदे समाजाच्या शेवटच्या टोकापर्यंत पोहोचविण्यासाठी शैक्षणिक, सामाजिक व धार्मिक संस्थांचे त्यांनी जाळे विणले. परंतु बाबासाहेबांच्या या महान कार्यात सहभागी होण्यापेक्षा आंबेडकरी चळवळीच्या विरोधात काम करणाऱ्या पक्षात सामील होऊन विरोधी चळवळ मजबूत करण्याचे काम हे प्रतिनिधी करीत असल्याचे आपण जेव्हा पाहतो, तेव्हा दु:ख होणे साहजिकच आहे.
आरक्षित जागेवर निवडून गेलेले खासदार, आमदारांना कळले पाहिजे की ते समाजाचे प्रतिनिधी म्हणून निवडून गेलेले आहेत. आरक्षण त्यांच्या पात्रतेच्या भरोशावर नाही तर फुले-शाहू-आंबेडकर यांच्या १०८ वर्षाच्या संघर्षामुळे मिळाले आहे. जर या प्रतिनिधींनी एकत्र येऊन एक ताकद निर्माण केली व त्याद्वारे समाजाचे प्रश्न उपस्थित करून सोडविले तर बाबासाहेबांचे स्वप्न पूर्ण व्हायला वेळ लागणार नाही.
अनुसूचित जातीचे प्रतिनिधी म्हणून जरी ते निवडून गेलेले असतील तरी खऱ्या अर्थाने ते दलितांचे प्रतिनिधी राहत नाहीत. तर ते त्या त्या राजकीय पक्षाचे गुलाम बनतात, हे अनेकदा सिद्ध झाले आहे. म्हणूनच दलितांच्या कोणत्याही प्रश्नावर, हक्कावर व त्यांच्यावर होणा-या अन्याय-अत्याचाराच्या विरोधात संसद वा विधानसभेत “ब्र” ही काढीत नाहीत. मग अशा राजकीय आरक्षणाची गरजच काय? असा प्रश्न निर्माण झाल्याशिवाय राहत नाही.

मॉरिशियसचा प्रवास

5 Dec

मागीलवेळी आम्ही थायलंडचा परदेशातला प्रवास केला. ह्यावेळी मॉरिशियसच्या प्रवासाला जायचं ठरविलं.

आता फिरायला जायचे म्हणजे मी आणि कुसुम असे दोघेचजण जात असतो. मुलं आता मोठी झालीत. कामोकामी लागलेत. सर्वांचे लग्न झालीत. पाखरासारखे दूर उडून गेलेत. आता त्यांची सोबत नसते. मग आम्ही दोघेच फिरत असतो.

पूर्वी मी नोकरीत असतांना मुलं लहान होते, त्यावेळी १९८६ साली आम्ही सर्वजण नेपाळ येथे काठमांडू पर्यंत गेलो होतो. त्यावेळी मोठा प्रज्ञाशील १० वर्षाचा, संघशील ८ वर्षाचा व करूणा ६ वर्षाची होती.

मी अकोला येथेच केसरी टूरच्या ब्रांच ऑफिसला मॉरिशियसचं बुकिंग केलं. मुंबईहून विमानाने मॉरिशियसला जायचे असल्याने आम्ही करुणाकडे ठाण्याला जाऊन थांबलो. ठाणेच्या केसरी टूरच्या ऑफिसने व्हिसा काढून दिला. बाकी पैसे भरले. जाण्यापूर्वी भारताचे काही चलन बदलवून डॉलरचे चलन घेतले. आमचा हा टूर पाच दिवस आणि चार रात्रीचा म्हणजे दिनांक १४.०५.२०१४ ते १८.०५.२०१४ पर्यंतचा होता.

खरं म्हणजे मॉरिशियसला जाणारं फ्लाईट १४.०५.२०१४ला सकाळी ६.४५ वाजताचं होतं. त्यापूर्वी तीन तास आधी आंतरराष्ट्रीय छत्रपती शिवाजी टर्मिनल-दोन या विमानतळावर पोहचण्याच्या आम्हाला सुचना देण्यात आल्याने आम्ही घरून रात्री १.०० वाजताच्या दरम्यान निघालो.

विमानतळावरील मायग्रेशन व सिक्युरिटी प्रोसिजर आटोपून आम्ही आतमध्ये गेलो. आमचं एमके ७४९ मॉरिशियस कंपनीचे विमान उशिरा म्हणजे सकाळी ७.३० वाजता सुटले. मॉरिशियसला पोहचल्यावर डॉलर मोडून मॉरिशियसचे रुपये घेतले. त्यावेळी भारताच्या एका रुपयाला मॉरिशियसचे ४० पैसे असा दर होता. त्याशिवाय आम्ही सोबत भारताचे १५००० रुपये घेतले होते. मॉरिशियसच्या चलनाला पण रुपयेच म्हणतात. एकूण प्रवास ६६५८ किलोमीटरचा होता. विमान इंडियन ओसियनच्या समुद्रावरून जात होतं. आम्हाला नास्ता व जेवण विमानातच दिल्या गेले. आम्ही मॉरिशियसच्या पोर्ट लुईसच्या ‘सर शिवसागर रामगुलाम एयरपोर्ट’  विमानतळावर पोहचलो. त्यावेळी भारतीय वेळेनुसार माझ्या घड्याळात ११.३५ वाजले होते. तेथील मॉरिशियसच्या वेळेनुसार दुपारी १.१५ वाजले होते. म्हणजे भारतापेक्षा तेथील घड्याळ हे जवळपास २ तास मागे होतं. आम्ही त्याप्रमाणे घड्याळ लाऊन घेतले. आम्ही पोहचल्याचा निरोप विमानतळावरून मोबाईलने फोन करून मुलीला कळविला. तेव्हा १०० रुपये कटले. म्हणजे एका मिनिटाला १०० रुपये लागतात. हे धक्कादायकच नाही का ?

विमानतळावरून आम्हाला बसने व्होल्मार या ठिकाणी पर्ल बीच या हॉटेलवर नेण्यात आले. जातांना गुळगुळीत (खड्डे नसलेले), स्वच्छ रोड, नारळाचे झाडं, स्वच्छ सूर्यप्रकाश, शुद्ध हवा, मोहित करणारं निसर्गसौंदर्य असा तो नजारा दिसला.

आमच्या बसमध्ये जी गाईड होती ती मूलतः भारतीय वंशाची होती. तिला इग्रजीशिवाय हिंदी पण बोलता येत होते. त्यामुळे ती जेव्हा इंग्रजीत सांगायची, त्याचवेळेस आम्ही तिला त्याचे स्पष्टीकरण हिंदीत करायला सांगत होतो. उद्देश हा की ज्यांना इंग्रजी समजत नाही, त्यांना हिंदीत कळू शकेल. हॉटेलवर पोहोचेपर्यंत तिने आजूबाजूचा परिसर व मॉरिशियस बद्दलचा इतिहास सांगितला. तिच्या बोलण्यावरून व काही हॉटेलचे चौकीदार व बसचे ड्रायव्हर ज्यांचे पूर्वज भारतीय वंशाचे होते, त्यांचे कडून जी माहिती घेतली ती अशी-

हॉलंडचा राजपुत्र मॉरीटूज याच्या नावाने या बेटाचं मॉरिशियस हे नाव पडले असे सांगण्यात आले. मोरपिंगी रंगाच्या समुद्राने वेढलेले हे सुंदर बेट आहे. समुद्र किनाऱ्यावरील वाळू पांढऱ्या रंगाची असल्याने मोठी मोहक दिसते. या ठिकाणी जायचे म्हणजे एकतर जहाजाने अथवा विमानाने. भारतातून मात्र फक्त विमानानेच जाण्याचा मार्ग आहे.

मॉरिशियसचा शोध सुरुवातीला १६ व्या शतकात युरोपियन लोकांनी लावला. पोर्तुगीज इसवी सन १५०७ ते १५१३च्या दरम्यान आलेत. त्यांनी कायमस्वरूपी वसाहती केल्या नाहीत, त्यानंतर डच आलेत. त्यांनी इसवी सन १६३८ ते १७१०च्या दरम्यान वसाहती केल्यात. परंतु तुफान, चक्रीवादळ, दुष्काळ, रोगराई, अन्नाचा तुटवडा यामुळे ते १७१० मध्ये मॉरिशियस सोडून गेलेत. त्यानंतर १७१० ते १८१० च्या दरम्यान फ्रेंच आले. १८१० नंतर ब्रिटीश आलेत. १९६१ पासून स्वातंत्र्यासाठी आंदोलन सुरु झाले. शिवसागर रामगुलाम हे वैद्यकीय व्यवसाय करणारे गृहस्थ, ज्यांनी गरिबांना खूप मदत केली, ते स्वातंत्र्य चळवळीचे नेते होते. १२ मार्च १९६८ मध्ये स्वातंत्र्य मिळाल्यावर ते पहिले प्रधानमंत्री झाले. ते मॉरिशियसच्या प्रगतीसाठी खूप झटले. म्हणून त्यांना राष्ट्रपिता म्हटले जाते. त्यांच्या निधनानंतर सध्या त्यांचा मुलगा डो.नवीन रामगुलाम हे प्रधानमंत्री आहेत.

हा देश आफ्रिका खंडात येते. या देशाचे क्षेत्रफळ २०४० कि.मी. एवढे आहे. उत्तर-दक्षिण लांबी ६५ कि.मी. व पूर्व-पश्चिम रुंदी ४५ कि.मी. असलेलं हे अगदी छोटसं बेट आहे असे म्हणता येईल. पांढऱ्या रंगाच्या रेतीच्या १५० कि.मी समुद्र किनाऱ्याने हा बेट वेढला आहे. एक मात्र खरं की ह्या समुद्राचे पाणी अगदी स्वच्छ व नितळ असलेले दिसले. तसेच किनार्‍याजवळचा समुद्र खोल असल्याचे वाटले नाही. ह्या बेटावर फक्त दोन ऋतू म्हणजे उन्हाळा नोव्हेंबर ते एप्रिल व हिवाळा जून ते सप्टेंबर असा असतो. वर्षभर कमी जास्त पाउस पडत असतो. त्यामुळे पावसाळयाचा निश्चित असा कालावधी नसल्याने पावसाळा हा ऋतू येथे नाही. येथील हवामान मात्र सुखावह वाटला.

येथे कारखाने नसल्याने प्रदुर्षणाचा प्रश्नच उद्भवत नाही. कुठेकुठे किरकोळ असे लहान-लहान नाले दिसले पण मोठी अशी एकही नदी दिसली नाही.

प्रशासनाच्या दृष्टीने या देशात ९ जिल्हे आहेत. येथे दोन मोठे शहरे व ४ लहान शहरे आहेत. बाकी जवळपास १३२ खेडे आहेत. या देशाची लोकसंख्या केवळ बारा लाख एकसष्ट हजार एवढी आहे. या देशात मुख्यत: इंग्रजी आणि फ्रेंच ह्या सरकारी भाषा आहेत. तेथील लोक फ्रेंचचीच बोलीभाषा असल्यासारखी क्रियोल भाषा बोलत असतात.

येथे सर्व स्तरावरचे शिक्षण फुकट दिल्या जाते. रेल्वे व ऑटो दिसल्या नाहीत. पण सामान्य लोक सरकारी बसने प्रवास करतात. सर्व विद्यार्थ्यांना, अपंग व ज्येष्ठ नागरीकांना मोफत जाण्या-येण्याची सुविधा आहे.  ५८ वर्षावरील ज्येष्ठ नागरीकांना पेन्शन आणि मोफत वैद्यकीय सुविधा मिळते.  ७० वर्षानंतर वाढते पेन्शन मिळते. शिवाय त्यांना सांभाळायला एक केअरटेकर ज्याचा पगार सरकार देत असल्याचे कळले. येथील अर्थव्यवस्था शेतीशिवाय मुख्यत: पर्यटनावर अवलंबून आहे.

पोर्ट लुईस हे देशातले सर्वात मोठे शहर असून देशाची राजधानी आहे. ती ब्रिटीशांनी वसवलेली आहे. ही राजधानी म्हणजे या देशाचा आर्थिक केंद्रबिंदू आहे. सर्व जहाजे येथेच येतात. बँकां, विमा कंपन्याही येथेच आहेत.

या देशाचे आणखी एक वैशिष्ट्य दिसले ते म्हणजे येथे आपल्या देशासारखी मिल्ट्री नाही. मी या बाबतीत एका पोलिसाला विचारले; तेव्हा त्यांनी संगितले की सामुद्रिक बेट असल्याने भौगीलिक सीमा नाहीत. त्यामुळे मिल्ट्रीची गरज नाही. त्याऐवजी पॅरामिल्ट्री पद्धतीने म्हणजे पोलीस कमिशनरच्या अधिपत्याखाली दहा हजार पोलीस मार्फत अंतर्गत आणि बाह्य सुरक्षाव्यवस्था पहिली जाते. मी म्हटले, ‘चांगले आहे.’ त्यामुळे तुम्हाला सैन्यावर फारसा खर्च करावा लागत नाही. आमच्या देशात तर इतर योजेनेपेक्षा सैन्यावरच जास्त खर्च करावा लागतो.

मॉरिशियसमध्ये भारतीय वंशाचे लोक जास्त आहेत. त्यामुळे इंडो-मॉरिशियस असेही म्हटल्या जाते. सध्याच्या काळात भारतीय वंशाची लोकसंख्या ६८ टक्के आहेत. त्यात मुस्लीम १७.३, ख्रिचन ३२.७, व हिंदू ४८.७ टक्के आहेत. बौध्द अगदी नगण्य असल्यासारखे म्हणजे ०.४ टक्के आहेत.

भारतीय लोक जास्त असण्यामागे एक कहाणी सांगितल्या जाते. जेव्हा मॉरिशियस मध्ये ब्रिटीश राज्यकर्ते होते. तेव्हा येथे उसाचे पिक मोठ्या प्रमाणात घेतल्या जात होते. आताही जिकडे तिकडे शेतात रोडच्या दोन्हीही बाजूला हिरवेगार व तुरुंबे आलेले उसच उस उभे असलेले दिसतात. हे उस खायला गोड नाहीत; पण त्यात साखरेचे प्रमाण जास्त आहेत. उसापासून येथे रम नावाची दारू बनविल्या जाते असेही कळले. बनविलेली व्हाईट व ब्राऊन साखर येथून मोठ्या प्रमाणात निर्यात होत असते. या उसाच्या शेतीला स्प्रिंकल पद्धतीने पाणी दिल्या जात होते. त्यामुळे बसमधून शेताकडे पाहिले की पाण्याचे कारंजे उडलेले दिसत होते. तेव्हा या शेतीला मोठ्या प्रमाणात मनुष्य बळ आवश्यक होते. त्याचवेळी भारतात पण ब्रिटीशांचे राज्य होते. त्यांनी भारतीय लोकांना मॉरिशियसमध्ये दगड उचलला की सोनं सापडते असे सांगून जहाजाने घेऊन गेलेत. तेथे गेल्यावर त्यांना वेठबिगार व गुलाम म्हणून वागवू लागले. त्यांना परत जाणे शक्य नव्हते. शिवाय येणाऱ्या लोकांना रोखू शकत नव्हते. कारण तशा बातम्या ते भारतीयांना देऊ शकत नव्हते. येथे आल्यावर त्यांना पुरती फसवणूक झाल्याचे कळले. ज्यांनी गुलामगिरी विरोधात बंड केले, त्यांचे आंदोलन अत्यंत निर्दयतेने चिरडून टाकण्यात आले. ऐवढे की अशा लोकांच्या शरीराचे अवयव कापून त्यांना उघड्यावर ठेवत. त्यामुळे इतर लोकांना दहशत बसावी हा त्यामागे उद्देश होता. नंतरच्या काळात गुलामगिरीची प्रथा हळूहळू कमी झाली. म्हणून तेथे भारतीयांचे प्रमाण जास्त आहे.

या देशातील जास्वंदाचं फुल हे राष्टीय फुल असून डोडो हा राष्ट्रीय पक्षी आहे. म्हणूनच की काय जास्वंदाचे झाडे मोठ्या प्रमाणात दिसत होते. डोडो बद्दल तर एक गमतीदार माहिती मिळाली ती अशी की पूर्वी त्या परिसरात डोडो नावाचा पक्षी मोठ्या प्रमाणात होता. तो काळ्या करड्या रंगाचा, जाड चोचीचा आणि मजबूत पायाचा बदकासारखा दिसणारा होता. पण हा पक्षी अठराव्या शतकाच्या सुरुवातीला तेथून नामशेष झाला. त्यामुळेच एखादी वस्तू नष्ट होते तेव्हा ‘As dead as Dodo’ असे म्हणतात. या बेटावर भरपूर पाउस पडत असल्याने ‘कलवारीया’ या झाडांचे भरपूर जंगले वाढत. या झाडाला लागणारे फळे हे या पक्षाचे आवडते खाद्य होते. अधिक श्रम करण्याची त्याला सवय नसल्याने त्याची उडण्याची व प्रतिकार करण्याची क्षमता कमी झाली होती. जेव्हा सतराव्या शतकाच्या सुरुवातीला डच लोकांची जहाजे येत; तेव्हा जहाजावरील खलाशी या पक्षांना व त्यांची अंडी खाऊन जगत. त्यांनी खाण्याचा इतका सपाटा वाढविला की नंतरच्या चाळीस-पन्नास वर्षात साऱ्याच डोडोंना फस्त करून टाकले. एकेकाळी मोठ्या प्रमाणात आढळणारा हा पक्षी पूर्णतः नामशेष झाला. नंतरच्या काळात या पक्षाला राष्ट्रीय पक्षी म्हणून घोषित केले. त्यामुळेच तेथील दुकानात त्याची प्रतिकृती विकायला ठेवतात.

रोडच्या बाजूला उसाच्या शेतीची हिरवळ तर होतीच, पण रोड अगदी स्वच्छ दिसत होते. आपल्या भारतासारखे कुठेही काडीकचरा, प्लास्टिकचे किंवा कागदाचे तुकडे पडलेले दिसत नव्हते. मध्येमध्ये काही किलोमीटर अंतरावर टॉयलेट्स पण दिसत होते.

कुठेकुठे दूरवर दिसणाऱ्या टेकड्या ह्या एकतर हिरवळीने आच्छादिलेले, सुळके असलेले किंवा बोडके असलेले दिसत होते. पण ते खूप सुंदर वाटत होते. काहीकाही टेकड्यांना विशिष्ट आकार दिसत होते. त्याला काहीतरी नावे दिलेले होते. एका टेकडीवर तरंगत असलेला एक मोठा दगड दिसत होता. जमिनीतून मोठमोठे दगडे काढून त्यांनी शेतीयोग्य जमीन बनविलेली दिसली. पिण्याच्या पाण्याच्या व्यवस्थेबाबत गाईडला विचारले असतांना, नैसर्गिक सरोवरात जमा होणारे पाणी मॉरिशियसच्या लोकांना पिण्यासाठी पुरेसे असल्याचे तिने सांगितले. रोडच्या बाजूला आपल्यासारखे विक्रेते बसलेले दिसले नाहीत. त्यांच्यासाठी वेगळे झोन ठेवलेले दिसत. तसेच रस्तोरस्ती आपल्या देशासारखे भिक मागणारे भिकारी पण कुठेही दिसले नाहीत.

या देशातील आणखी एक वैशिष्ट्य सांगण्यात आले ते म्हणजे येथे साप नाहीत व कोणतेही वाघ, सिह, हत्ती सारखे जंगली प्राणी नाहीत. गुरं-ढोरं रस्त्यावर किंवा आजूबाजूच्या शेतावर कुठेही दिसले नाहीत. पण ते आतमध्ये तबेल्यात असतात असे गाईड सांगत होती. उसाची शेती यांत्रिक पद्धतीने होत असल्याने बैलाचे काम पडत नसावे.

असं सारं जरी असलं तरी एक गोष्ट मात्र खटकली. ती येथे नमूद केल्याशिवाय राहवत नाही. ती म्हणजे हॉटेल किंवा बाहेरच्या ठिकाणच्या शौचालयात पाण्याची व्यवस्था कुठेही दिसली नाही. त्याऐवजी टिस्यु पेपरचे रोल तेथे ठेवलेले दिसायचे. त्यामुळे फार अवघडल्यासारखे व्हायचे. पण उपाय नव्हता. काय करणार? ‘देश तसा वेश’ करावाच लागतो. विमानात पण अशीच व्यवस्था होती. याचं कारण काय त्याचा काही उलगडा झाला नाही. अशीच एक गोष्ट माझ्या वाचण्यात आली. आपल्या इकडे हागणदारीत पालात राहणारे भटक्या जमातीचे मुलं बाहेर शौचालयाला जातांना पाणी नेत नव्हते. त्यांचे कारण विचारले; तेव्हा त्यांनी सांगितले की पाणी ही पवित्र गोष्ट असून देव त्याला आभाळातून पाठवतो. आम्ही त्या पाण्याने देवाची आंघोळ करतो. मग आम्ही हे पाणी कसं वापरू ? देवाचा कोप होईल ना ! काय ही अंधश्रद्धा…! एवढे खरं की मॉरिशियससारख्या प्रगत देशात हे कारण असण्याची मुळीच शक्यताच नाही. भारतात मात्र अंधश्रद्धा खोलवर रुजली आहे.

आम्ही हॉटेलला पोहोचलो तेव्हा मन अगदी प्रसन्न करणारे वातावरण दिसले. कारण तेथील मॅनेजर व कर्मचाऱ्यांनी आम्हा सर्वांना गुलाबाचे फुलं व सोबत नॅपकीन देऊन हसतमुखाने स्वागत केले.

हे हॉटेल फोरस्टार स्तरावरचे असल्याचे कळले. त्यामुळे तेथील रूम खूप छान व प्रशस्त होते. हे हॉटेल अगदी समुद्राच्या काठावर होतं. आमच्या रूममधून बाहेर समुद्राचे विलोभनीय दृश्य दिसत होते. विदेशी पर्यटक समुद्राच्या पाण्यात मौजमजा करून काठावरच्या छत्रीखाली येऊन आराम करीत. तेथे पाण्यात वाटरपोलोचा खेळ खेळत. आणखी एक वैशिट्य आढळले ते म्हणजे समुद्राच्या लाटा काठापर्यंत येत नव्हते, तर ते ५०० मीटरच्या आत थोपवण्यात आले होते.

तेथे पोहचल्यावर जवळच्या दुकानातून मॉरिशियसचे सिमकार्ड विकत आणले. त्यामुळे मुलांसोबत भरपूर वेळपर्यंत बोलता आले. हॉटेलच्या कर्मचाऱ्याकडून वायफाय जोडून घेतला. त्यामुळे कितीही वेळपर्यंत फुकटात बोलण्याची सुविधा झाली. त्या दिवशी आम्ही बाहेर न जाता हॉटेलवरच थांबलो. हॉटेलमध्ये रात्रीच्या जेवणाची व्यवस्था होती. जेवणात व्हेज, नॉनव्हेज आणि स्वीट असा प्रकार होता. त्या हॉटेलमध्ये विदेशी पर्यटक असल्याने भारतीय आणि वेस्टर्न अशा दोन्हीही पद्धतीचे जेवण होते. रात्रीला नाच-गाण्याचा कार्यक्रम राहत होता. जेवता-जेवता बाहेर दिसणारे समुद्राचे दृश मनाला मोहित करणारे वाटत होते. खरेच खूप चांगल वातावरण होतं. त्याचवेळी दुसऱ्या दिवशीचा कार्यक्रम टीम मॅनेजर गार्गी मॅडम यांनी सांगितला. टूरमध्ये साधारणत: बीच टूर, शॉपिंग टूर आणि साईट सिइंग टूर असा अंतर्भाव होता.

दुसऱ्या दिवशी १५ तारखेला सकाळी सात वाजता हॉटेलमध्येच आम्हाला नास्ता देण्यात आला. मग बसने आमच्या सहली सुरु झाल्या. त्यादिवशी आम्हाला धबधबा पाहायला जायचे होते. त्याआधी हॉटेलपासून जाणाऱ्या अलीकडील समुद्राच्या बीचवर गेलो. तेथे दूरवर आतमध्ये पॅरासेलिंग होत असल्याचे दिसले. ज्यांना पॅरासेलिंग करायचे त्यांनी बोटीने तेथे जावे, बाकीच्यांनी बीचवर थांबावे असे सांगण्यात आले. आम्ही दोघांनीही आधीच थायलंडला पट्टाया येथे पॅरासेलिंग केले असल्याने परत करण्याची इच्छा झाली नाही. आमच्या ग्रुपमधील काही लोक तेथे गेले होते. परंतु येथील पेक्षा पट्टायाची व्यवस्था चांगली होती असे आम्हाला वाटले. येथे स्पीड बोटने फिरण्याची सोय पण होती. आम्ही समुद्राच्या तीरावर थांबलो होतो. मध्येमध्ये पाण्यात फिरण्याची मजा घेत होतो. येथील समुद्राचे पाणी निळेशार दिसत होते. आम्हाला केसरी तर्फे नारळाचे पाणी दिले. मी त्या नारळाचा भाव सहज विचारला; तेव्हा समजले की त्याची लहान आकाराला १०० रुपये व मोठ्या आकाराला १५० रुपये अशी किंमत होती. म्हणजे आपल्याकडे याच्या दुप्पट २००/३०० रुपये… बापरे…! काय ही किंमत जे आपल्याकडे २५/३० रुपयाला मिळते.

आमची बस Trou d`Eau Douce येथपर्यंत जाऊन तेथे आम्हाला सोडून देण्यात आले. मग आम्ही स्पीड बोटने समुद्रातून waterfall “Grand River South कडे जायला निघालो. हा प्रवास अप्रतिम असा होता. धबधब्याच्या जवळ जात असतांना दोन्ही बाजूला तीर असलेला व झाडाझुडपांनी गच्च भरलेला अगदी नदीसारखा प्रवाह दिसत होता. तिथे जेमतेम एक बोट मावेल एवढी जागा असल्याने आधीची बोट जाईपर्यंत थांबावे लागत असे. मग धबधब्यापर्यंत बोट गेली. धबधबा खूप सुंदर होता. अगदी जवळ जाऊन बोटीवरच आम्ही थोडावेळ थांबलो. मग आमची बोट फिरून Aux Cerfs Island येथील बंदरावर आली. हा एक समुद्र किनाऱ्यापासून दूर असलेलं बेट आहे. मस्त पोहता पण येत होते. वर एका मोठ्या झाडावर वरती रोप वे दिसले. तेथून काही प्रवासी रोप वे ने जात होते. बहुदा ते धबधब्याच्या वरच्या बाजूला जात असावे. तेथे आकाशी निळसर रंगाचे स्फटिकासारखे स्वच्छ पाणी आणि पांढऱ्या रंगाची वाळू आणि हिरव्या रंगाचे सुंदर असे पामचे झाडे होते. थोडावेळ थांबून आम्ही दुसऱ्या बोटीने Trou d`Eau Douce येथे परत आलो.

तिसऱ्या दिवशी १६ तारखेला आम्ही साऊथचा टूर केला. याच दिवशी भारतातील लोकसभेच्या निवडणुकीचे निकाल लागले. तेथील काही दुकानात टी.व्ही. होते. त्यात हे निकाल झळकत होते. भारतीय जनता पार्टी विजयाकडे कूच करीत असल्याचे चित्र त्यात दिसत होते. या टूरमध्ये सुरुवातीला डायमंड शॉप पाहिले. नंतर मॉडेल शिप फॅक्टरी पाहायला गेलो. जहाज कसे बनवितात, त्याचे लहान लहान आकारात निरनिराळ्या प्रकारचे नमुने व प्रतिकृती येथे ठेवलेले होते. त्याची विक्री पण करीत होते. आम्ही शिप फॅक्टरी म्हणजे जहाजे कसे बनवितात ते पाहिले. त्याच्या लहान आकाराच्या प्रतिकृती विकायला ठेवल्या होत्या.

नंतर आम्ही Trou aux Cerf ज्वालामुखी पाहायला गेलो. हे ठिकाण डोंगरावर असल्याने चढावाने जावे लागते. तेथेपर्यंत गाड्या जातात. हा परिसर अतिशय सुंदर आहे. फोटो काढण्यासाठी खूप चांगला स्पॉट आहे. हा ज्वालामुखी ६०० वर्षापूर्वी जिवंत होता असे म्हणतात. आता तो निद्रिस्त अवस्थेत आहे. कधीही तो पुन्हा जिवंत होऊ शकते. ह्या ज्वालाग्राहीचे मुख अगदी मॉरिशियस देशाच्या Curepipe या शहराच्या मधोमध आहे. वरून वाकून पाहिले तर त्या विवरात खोल खड्डा दिसतो. त्यात माती-चिखल व पाणी असल्याचे सांगतात. आजूबाजूला झाडाझुडपांनी झाकलेलं दिसते. लोणारचा नैसर्गिक सरोवर वरून पाहिल्यावर जसा गोलगोल दिसतो तसाच हा दिसत होता. हा ज्वालामुखी ३०० मीटर रुंद व ६५० मीटर खोल आहे असल्याचे सांगत होते.

नंतर आम्ही Grand Bassin पहायला गेलो. हे पण एक ज्वालामुखीपासून तयार झालेलं सरोवर आहे. अतिशय सुंदर असा परिसर आहे. याला आता हिंदूलोकांचे एक पवित्र ठिकाण मानल्या जात आहे. म्हणूनच या सरोवराला ‘गंगा तलाव’ असेही म्हणतात. या सरोवरात भरपूर आणि खोल पाणी आहे. या पाण्यात लहान-मोठ्या खूप प्रमाणात मासोळ्या दिसल्या. त्या अगदी काठावर येत होत्या. लोक त्यांना काही खायला टाकत होते. म्हणून ते काठापर्यंत जमा होत होत्या. येथे भगवान शिवाचं मंदिर असून त्यात हनुमान, लक्ष्मी यांच्या मुर्त्या आहेत. शिवरात्रीला हिंदू लोक घरून अनवाणी पायाने या ठिकाणी येत असल्याचे सांगण्यात आले. येथे या सरोवराच्या सुरुवातीला मंगल महादेव या देवाचा ३३ मीटर उंचीचा पुतळा आहे.

नंतर आम्ही Black River National Park पाहायला गेलो. हे ठिकाण मॉरिशियसच्या पर्वतीय दक्षिण-पश्चिम भागात आहे. हा पार्क ६७.५४ किलोमीटर क्षेत्रफळ इतका पसरलेला असून घनदाट जंगल आहे. येथे एक सुंदर असा अलेक्झांडर नावाचा धबधबा आहे. ह्या धबधब्याचं पाणी १२७ मीटर उंचीवरून पडते. मॉरिशियस मध्ये हा सर्वात उंचीचा धबधबा आहे.

नंतर Camarel येथे गेलो. हे एक खेडे गावाचे नाव आहे. येथे सात रंगाची माती आहे. हे वेगवेगळे सात रंगाचे होते. ते १५ मीटर जाडीचे एका जवळ एक असे वाळूचे थर नैसर्गिकरित्या पसरलेले होते. यात लाल, तपकिरी, निळसर जांभळा, हिरवा, निळा, पर्पल असे रंग दिसत होते. हे आणि धबधबा ज्वालामुखीच्या हजारो वर्षाच्या प्रक्रियेमुळे नैसर्गिकरीत्या तयार झाले होते असे तेथे लिहिले होते.

येथे आणखी एक नवलाईची गोष्ट पाहायला मिळाली. ती म्हणजे महाकाय आकाराचे कासव ! हे कासव एक मीटर लांबीचे, १५० वर्षे वय असलेले होते. हे कासव २५० वर्षेपर्यंत जगू शकतात व ते ९ ते २५ अंडे देतात असे तेथे माहिती लिहिली होती.

रोडने जातांना बाजूला उसाची शेती, अननस व कॉफीचे मळे दिसत होते. प्रामुख्याने शेतात उतार-चढावावर पामचे झाडे मोठ्या प्रमाणात लावलेले दिसत होते. हे झाडे नारळाच्या झाडासारखे पण कमी उंचीचे दिसत होते. सात वर्षानंतर या झाडाची कापणी करतात. त्याचा गाभा खाण्यामध्ये सलाद व लोणच्यासाठी वापरतात. याचा उपयोग फ्रांस या देशात होत असतो. त्याला किंमत पण चांगली येत असते. म्हणून या शेतीला ‘मिलेनियर गार्डन’ असे म्हणत असल्याचे गाईड सांगत होती.

येतांना रोडला लागून असलेल्या हॉटेलमध्ये आम्ही लंचला थांबलो. आश्चर्य असे की त्याच्या बाजूला एका मोठ्या उंच झाडावर लटकलेल्या अवस्थेत चिमण्या पक्षांचे खूप खोपे पाहायला मिळाले. हवेच्या झोताने ते मस्त झोके घेत होते. असं हेही सुंदर दृश्य आम्हाला त्यावेळी पाहायला मिळाले.

चौथ्या दिवशी १७ तारखेला आम्ही बोटॅनिकल गार्डन पाहायला गेलो. आम्ही याआधी उटी येथील बोटॅनिकल गार्डन पाहिले. तेथील फुले आणि झाडे खरोखरच सुंदर होते. तसेच याही गार्डन मधील झाडे व फुले पाहून देहभान विसरल्यासारखे होते. इतके ते सुंदर दिसले. या गार्डन चे मूळ नाव ‘Pamplemousses Botanical Garden’ असे असून त्याला सरकारने ‘Sir Seewoosagur Ramgoolam Botanical Garden.’ असे नाव दिले. हे पोर्ट लुईस जवळ आहे. हे जगपसिद्ध उद्यान ३०० वर्षापूर्वीचं खूप जुने असल्याचं कळलं. ते ३७ हेक्टरवर पसरलेले आहे. पर्यटकांचे खासच आकर्षण आहे. तेथे सुंदर सुंदर झाडे, फुले, वनस्पती जे कधीही न पाहिलेले असे पाहण्यात आले. मोठ्या आकाराचे जवळपास अर्ध्या मीटर व्यासाचे चहाच्या ट्रे सारखे व हुबेहूब हृदयाच्या आकाराचे दिसणारे कमळाच्या पानाने आमचे लक्ष वेधून घेतले. याचं पान इतके मोठे की त्यात छोटासा बाळ सहज झोपू शकतो. ही एक कमळाची वेगळी जात आहे. ती फक्त मॉरिशियसलाच आहे असे म्हणतात. पहिल्या दिवशी पांढऱ्या व दुसऱ्या दिवशी लाल रंगाचे असे रोज सरड्यासारखे रंग बदलणारे फुले आहेत. या फुलांशिवाय, मसाल्याचे व औषधीगुण असलेले वेली, झाडे, व ८५ प्रकारचे निरनिराळे पाम झाडं जे बाहेरच्या देशातून आणलेले आहेत; ते सुध्दा आपले लक्ष वेधून घेतात. मोठ्या बुंध्याचे झाडं येथे पण दिसतात. आम्ही गडचिरोली जिल्ह्यातील आल्लापली जवळील जंगलात (नक्षलवादी भागात) असेच मोठ्या सागाचे झाड पाहिलेत. कुंकवाचे झाड ( बिक्सा अनोटा) या बियांपासून खाद्यरंग तयार करतात असे सांगण्यात आले. प्रत्येक झाडाचे नाव व माहिती झाडासमोरच्या चौथऱ्यावर लिहिण्यात आले होते. एका झाडाला इतके मोठे फळ होते की त्या फळाचे म्युझिकल इन्स्ट्रुमेन्ट्स बनवितात असे गाईड सांगत होती. एका काळ्या रंगाच्या खोडातून रक्तासारखा चिक निघत होता. तेथे असं एक पामचं झाड होतं की ज्याला ८० वर्षानंतर फुल लागते. काही पामच्या झाडाच्या भोवती दुसऱ्या जातीच्या बांडगुळ वनस्पतीने अक्षरशः वेढून घेतले होते. येथे रबराचे, बदामाचे झाडं होते. एका लोटस पॉंडमध्ये चीलापोया नावाचे मासे होते. ज्या रम पितांना खात असल्याची माहिती गाईड देत होती. एका झाडाच्या ज्याला ब्राऊनिया ग्रँडीसेप्स नाव होते त्याला सुंदर शेंग आली होती. या देशाचे राष्ट्रपिता मानल्या गेलेले सर शिवसागर रामगुलाम यांची तेथे समाधी आहे. या उद्यानातील प्रसिध्द असे देशोदेशाचे नेत्यांनी वृक्षारोपण केले आहे. त्यात नेल्सन मंडेला व इंदिरा गांधी यांचा समावेश आहे.

नंतर आम्ही Citadel Fort (सिटाडेल किल्ला) पाहायला गेलो. या किल्ल्यावरून पोर्ट लुईस या शहराचा व समुद्राचा संपूर्ण नजारा पाहायला मिळते. तेथे दूरवरचे पाहण्यासाठी दुर्बीण ठेवले आहेत. हा किल्ला ब्रिटीशांनी एकोणीसाव्या शतकात बांधले असून १०० मीटर उंचीवर आहे. त्यानंतर रोडने जातांना बसमधूनच आम्हाला कॅथालीक चर्च, मस्जिद, हायकोर्ट इमारत, पोर्ट लुईस थियटर, फ्रेंच वसाहती इमारती इत्यादी दाखविण्यात आले. त्यानंतर आम्ही काउदान वाटर फ्रंट (Caudan Water Front) येथे गेलो. हे एक मोठे शॉपिंग कॉम्प्लेक्स मॉल आहे. येथे प्रवेश केल्या केल्या येथे वरती एका जवळ एक असे अनेक रंगीबेरंगी छत्र्या लटकवून त्याचे छत उभारल्याचे पाहून आम्ही थक्क झालो. छान कल्पना वाटली ! एकतर उन्हापासून संरक्षण व दुसरे सजावट. आहे कि नाही गंमत…!

येथेच एका हॉटेलमध्ये जेवण घेतल्यानंतर आम्ही खरेदीचा आनंद लुटण्यासाठी लागून असलेल्या मॉलमध्ये घुसलो. त्याखाली खाण्याचे पदार्थ असणारे दुकाने होते. त्यात हातभर लांबीचे, मोठ्या आकाराचे ब्रेड विकायला ठेवले होते. त्याचा अगडबंब आकार पाहून आम्ही चकित झालो. तो बहुदा फॅमिली पॅक असावा. कसे बनवितात त्याचे प्रात्यक्षिक दाखवता दाखवता त्याचा नमुना पण खायला देत होते. हे ठिकाण बंदर असल्याने बाजूला अनेक जहाजे उभे होते, त्यामुळे फोटो काढण्यासाठी हा स्पॉट खूप चांगला होता. मग आम्ही सायंकाळी हॉटेलवर पोहचलो

पाचव्या आणि शेवटच्या दिवशी १८ तारखेला सकाळी आम्ही सबमरीन डाईव्हसाठी गेलो. हा आमचा शेवटचा दिवस होता. तेथूनच आम्ही परस्पर रात्री ९.२० वाजताची फ्लाईट पकडण्यासाठी जाणार असल्याने सोबतच बॅगा घेतल्या. समुद्राच्या काठावरील ब्लू सफारीच्या ऑफिसमध्ये गेल्यावर त्यांनी आमची माहिती लिहून घेतली. नंतर त्यांनी बोटीने आम्हाला सबमरीन जेथून सुटतात, त्या जहाजापर्यंत घेऊन गेले. हे जहाज समुद्र किनाऱ्यापासून दूर आतमध्ये होतं. आम्ही ज्या बोटीने जात होतो, त्या बोटीत बसलेल्या जागेवरून समुद्राची खोली पाहता येत होती. कारण आमच्या पायाजवळ त्यांनी तसा पारदर्शक काच लावला होता. त्यामुळे समुद्रात पोहणारे मासे व समुद्र तळातील शेवाळ, दगडं, वाळू इत्यादी दिसत होते. तेथे पोहचल्यावर सबमरीन आलं. त्यात आम्ही छिद्रातून आतमध्ये शिरून काचेच्या खिडकीजवळ जाऊन बसलो. हे पूर्णपणे झाकलेलं, बंद व एअरकंडीशन असलेली बस होती. यात पाच किवा दहा लोक बसू शकतील इतकी त्याची क्षमता असते. काचेतून आम्हाला समुद्रातील आतील दृश्य दिसत होतं. त्यातून व्हिडीओ आणि फोटो काढता येत होतं. हे सबमरीन ३५ मीटर खोल समुद्रात जात असल्याचे सांगण्यात आले. सबमरीनचा ड्रायव्हर आम्हाला माहिती देत होता. रंगीबेरंगी मासे व बुडलेल्या जहाजाचे अवशेष पाहायला मिळाले. अगदी समुद्राच्या तळाला जावून थोडावेळ हे सबमरीन थांबविण्यात आले. मग आम्ही पोहणारे लहान-मोठे रंगीबेरंगी मासे, रेती, खडक, वनस्पती व जपान व मॉरिशियसचे बुडालेल्या जहाजाचे अवशेष अगदी जवळून पाहिले. सबमरीन ४५ मिनिटे आतमध्ये होतं. येथे सबस्कूटर डाईव्हची पण व्यवस्था होती. यात दोघेजण बसतात. समुद्राच्या आतमध्ये स्वतःच चालवायची असते. तरुण जोडप्यांनी ही सबस्कूटर डाईव्हची मजा घ्यायला काही हरकत नाही. परत जहाजावर आल्यावर आम्हाला ‘डाईव्हिंग सर्टिफिकेट’ देण्यात आले. मॉरिशियसच्या प्रवासातला हा सबमरीन डाईव्हचा मस्त, रोमांचकारी आणि अदभूत असा आगळावेगळा अनुभव होता.

पाच वाजताच्या दरम्यान एका हॉटेलमध्ये आम्हाला पिझ्झा खायला दिला. डिनर आम्हाला फ्लाईट मध्ये मिळणार होते; त्यामुळे पिझ्झा…! परंतु फ्लाईट अचानक रद्द होवून त्याऐवजी ती दुसऱ्या दिवशी सकाळी ८.०० वाजता असल्याचे आमच्या टीम लीडरने सांगितले. त्यामुळे आमचा रात्रीचा का होईना एक दिवस आणखी मुक्काम वाढला. काही लोकांची मुंबईहून त्या फ्लाईटला लागून दुसरीकडे जाणारी फ्लाईट असल्याने त्यांची मात्र पंचाईत झाली. असेही काही प्रसंग फ्लाईट अचानक रद्द झाल्याने उद्भवत असतील, नाही का? आम्ही मग परत त्याच हॉटेलमध्ये आलो. येतांना एका भारतीय वंशाच्या हॉटेलमधून गार्गी मॅडमने आम्हाला सकाळी खाण्यासाठी पुरी-भाजीचे पुडे दिले. ते रुमच्या फ्रीज मध्ये ठेवायला सांगितले. दुसऱ्या दिवशी सकाळी ३.०० वाजता उठून तयारी करायची होती.

१९ तारखेला आमचा सकाळी ४.०० वाजता परतीचा प्रवास सुरु झाला. त्यावेळी रोडवर काहीच रहदारी नव्हती. तरीही चौकावरील लाल-हिरवे सिग्नल मात्र लागत होते. लाल सिग्नल पाहून आमचा बस ड्रायव्हर थांबत होता. आमच्या देशातील ड्रायव्हरने असे कधीही केले नसते. रहदारी नाही ना… मग काढ गाडी… लाल सिग्नल असला तरीही…? शेवटी विमानतळावर आलो. सकाळी आठ वाजता विमान सुटलं अन आम्ही मॉरिशियसचा निरोप घेऊन थेट मुंबईला आलो.

खरंच मॉरिशियसची सुदरता, नैसर्गिक सौंदर्याचा खजिना पाहून आम्ही खूप प्रसन्न झालो.

आतातरी शहाणपण शिकले पाहिजे

24 Oct

दिनांक १९.१०.२०१४ रोजी महाराष्ट्र विधानसभेचा निकाल लागला. त्यात आंबेडकरी पक्षाची दाणादाण उडाली. बहुजन समाज पक्षाने नेहमीसारखेच याही वेळेस खाते उघडले नाही. रिपब्लिकन पार्टी-आठवले गटाने भाजपशी युती केल्याने त्यांना फार मोठी आशा वाटत होती. पण लोकसभेप्रमाणे विधानसभेत सुध्दा पडेल जागा मिळाल्याने त्यांची यावेळीही फसगत झाली. युतीत एक सत्य मात्र उमगलं की भलेही आंबेडकरी जनता कॉंग्रेस-भाजपला मतदान करीत असतील; पण कॉंग्रेस-भाजपचे लोक मात्र आंबेडकरी पक्षाला मतदान करीत नाहीत. याचा अनुभव आठवले यांनी चांगलाच घेतलेला दिसतो.

पूर्वी आठवले गटाने राष्ट्रवादी-कॉंग्रेस सोबत सोयरिक केली होती. पण शिर्डीच्या लोकसभा मतदारसंघात आपटी खाल्ल्याने राष्ट्रवादी-कॉंग्रेसला सोडून शिवसेनेचा पदर धरला. आठवलेने शिवसेनेकडे राज्यसभेची खासदारकी मागितली; पण त्यांनी ती दिली नाही. मग भाजपला दया येऊन आठवलेला खासदार बनविले. आता ते केंद्रात मंत्री बनण्यासाठी आतुर झाले आहे. यावेळेस नाही; पण पुढील विस्तारात पाहू असे नरेंद्र मोदीने सांगितल्याने मंत्रीपदाचं गाजर आठवलेंना सतत खुणवीत आहे. जेव्हा भाजप व शिवसेनेचा काडीमोड झाला; तेव्हा शिवसेनेला जोडलेली भीमसेना तोडून भाजपला जोडली.

जोगेंद्र कवाडे यांनी कॉंग्रेसशी युती केली पण स्वतःचे उमेदवार उभे न करता विधान परिषदेच्या आमदारकीच्या बदल्यात संपूर्ण पक्ष कॉंग्रेसला बांधून टाकला. रिपब्लिकन पार्टी गवई गटाचीही तीच गत झाली. प्रकाश आंबेडकरांच्या भारिप बहुजन महासंघाचे बळीराम शिरस्कार  बाळापुर मतदार संघातून निवडून आल्याने प्रकाश आंबेडकरांची थोडीफार लाज राखली.

एकंदरीत कोणत्याही आंबेडकरी पक्षांचा राजकीय रथ पुढे गेला नाही. उलट प्रत्येक निवडणुकीत जसा मागे जातो तसाच याहीवेळेस मागेच गेला. भाजप-शिवसेना यांची युती व कॉंग्रेस-राष्ट्रवादी कॉंग्रेस यांची आघाडी तुटली तरी या सुवर्णसंधीचा फायदा आंबेडकरी नेते व जनतेला घेता आला नाही. अशी दुरावस्था आंबेडकरी पक्षांची का होते? याचा विचार कधीतरी आंबेडकरी जनतेने करायला नको का? हटवादी नेते जर एकत्र येत नसतील तर जनतेने एकत्र का येऊ नये?

भाजप आणि शिवसेना अलग अलग निवडणुकीत उतरून सुध्दा त्यांचे आमदार मागच्या पेक्षा जास्त निवडून आणलेत. त्यामागील कारणे काहीही असोत; पण ते जागृत आहेत ऐवढे मात्र खरे! हिंदुत्ववादी चळवळ पुढे पुढे जात आहे आणि आंबेडकरी चळवळ मात्र मागे मागे पडत आहेत, असं हे चित्र आता निर्माण झालं आहे. प्रत्येक  विचारधारेचे मोजमाप हे त्यांच्या राजकीय शक्तीवरून होत असते. त्यामुळे हिंदुत्ववादी चळवळ वाढत आहे व त्यामानाने आंबेडकरवादी चळवळ मागे पडत आहे, असे म्हटल्यास वावगे होणार नाही.

त्यांची राजकीय शक्ती निश्चितच उतरोत्तर वाढत आहे. म्हणून त्यांचा दुस्वास वाटणे, हेवा वाटणे किंवा मत्सर वाटणे साहजिक जरी असले; तरी त्यांच्या परिश्रमाचे त्यांना मिळालेले ते फळ आहे. कारण त्यांचा nनरेंद्र मोदी देशाचा प्रधानमंत्री असूनही वेळ काढून महाराष्ट्रात २७ पेक्षा जास्त सभा घेतात आणि दुसऱ्या व तिसऱ्या फळीतील नेत्यांचे तर अगणित सभा होतात…! आमची बहिण मायावती सद्याच्या स्थितीत मुख्यमंत्री नसतांना सुध्दा त्यांना महाराष्ट्रात केवळ पाच-सहा सभा घेता येऊ शकल्या! भाजपची पितृ संघटना असलेली आर.एस.एसचे कार्यकर्ते समाजाच्या प्रत्येक स्तरात रात्रंदिवस प्रचार करीत असतात. ते सारे माध्यमे, साधने कामाला लावतात. म्हणून त्यांना यश मिळणे साहजिकच आहे. म्हणून त्यांना दोष देण्यात काही अर्थ नाही. कारण प्रत्येकजण आपापल्या चळवळीचे काम करीत असतो. ते त्यांच्या चळवळीचे काम करतात. आपण मात्र आपली चळवळ वाढविण्यासाठी काय करतो; हाच खरा प्रश्न आहे.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर दिनांक २० जुलै १९४२च्या नागपूर येथील अखिल भारतीय दलित परिषदेत इशारा देतांना म्हणाले होते की, ‘हिंदू समाज व्यवस्थेने ज्या मानवीय अधिकारांची गळचेपी आणि लांडगेतोड केली, त्यांच्या पुनर्स्थापनेसाठी हा संघर्ष आहे. जर ही राजकीय लढाई हिंदू जिंकले आणि आम्ही हरलो तर ही दडपशाही आणि लांडगेतोड तशीच सुरु राहील.’ वर्णवर्चस्ववादी राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ (आर.एस.एस.) ही संघटना संपूर्ण भारतावर विळखा घालायला निघाली आहे. त्यांनी नरेंद्र मोदीचा ओ.बी.सी. मोहरा पुढे करून देश ताब्यात घेतला व आता एकेक राज्य पादाक्रांत करीत आहे. २०१४ च्या विधानसभेच्या निवडणुकीत महाराष्ट्र आणि हरियानाला ताब्यात घेतले. आतापर्यंत २९ राज्यांपैकी ९ राज्यावर त्यांनी आपली हुकुमत प्रस्थापित केली  आहे.  

ब्राम्हणवाद्यांचे खरे शत्रू आंबेडकरवादी व गैर हिंदू म्हणजे मुस्लीम व ख्रिचन आहेत. त्यांना काँग्रेस आणि भाजप हे दोन्ही पक्ष अगदी जवळचे आहेत. काँग्रेसला पर्याय म्हणून त्यांनीच जनसंघाचे नाव बदलवून भाजप ठेवले. बाटली बदलविली; पण लोकांना धार्मिक व आध्यात्मिक नशेत झिंगत ठेवणारी दारू तीच आहे. त्यामुळेच हिंदुत्वाचा आर.एस.एसचा अजेंडा राजकीय सत्तेच्या माध्यमातून राबविण्यासाठी त्यांनी भाजपला वाढविणे सुरु केले आहे.

ब्राम्हणांनी सत्तेत वाटा घेण्यासाठी बहिण मायावतीला २००७ साली उत्तरप्रदेशची सत्ता सोपविली होती. पण मुस्लीम वर्गांनी ब्राम्हणांच्या घुसखोरीमुळे बहिण मायावतीची साथ सोडून मुलायमसिंहच्या समाजवादी पक्षाकडे गेले. त्यामुळे २०१२ मध्ये बहिण मायावतीची राज्यातील  सत्ता गेली. नंतर २०१४च्या लोकसभेच्या निवडणूकीत नरेंद्र मोदीच्या रूपाने ब्राम्हणवाद्यांना मोहरा मिळाल्याने, त्यांनी उत्तरप्रदेशमध्ये भाजपचे ८० पैकी ७१ खासदार निवडून आणण्याची किमया केली. मायावतीला मात्र एकही खासदार निवडून आणणे शक्य झाले नाही.

मागच्या काही निवडणुकांवरून एक बाब स्पष्ट होते की, या देशात मनुवाद्यांना द्विपक्षीय राज्यपद्धतीचा पायंडा पाडायचा आहे. कॉंग्रेस आणि भाजप हे दोनच पक्ष आलटून पालटून नेहमीसाठी सत्तेवर व विरोधीपक्ष राहतील, अशी व्यवस्था त्यांना करायची आहे. त्यामुळेच कॉंग्रेसने  मुद्दामच जनतेचा रोष ओढवून केंद्राची व आता महाराष्ट्राची सत्ता भाजपाला सहज हस्तांतरित केली आहे. या देशात द्विपक्षीय राज्यपद्धती निर्माण व्हायला पाहिजे; असे वक्तव्य लालकृष्ण अडवानी यांनी मागे एकदा केले होते. त्यानुसारच भाजप व कॉंग्रेसची वाटचाल सुरु आहे असे म्हणावे लागेल.

मनमाड येथील दिनांक १६.०१.१९४९च्या भाषणात डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर म्हणाले होते की, ‘खरी लोकशाही निर्माण करावयाची असल्यास आज हजारो वर्षे डोक्यावर नाचत असलेला वरचा वर्ग खाली व समाजातील खालचा वर्ग वर गेल्याशिवाय खरी क्रांती होणार नाही. क्रांतीचे चक्र अर्धेच फिरले. आसासह चाक पूर्ण फिरल्याशिवाय खरी क्रांती होऊ शकत नाही, ते चक्र आम्हीच फिरवू.’ याचा अर्थ क्रांतीचे हे चक्र फिरविण्याची जबाबदारी बाबासाहेबांनी आपल्या अनुयायांवर सोपविली.

त्यासाठी त्यांनी सांगून ठेवले की, ‘आमच्यावर होणारा जुलूम दुसरा कोणी नाहीसा करणार नाही. तो आपला आपणच नाहीसा केला पाहिजे. यासाठी कायदेमंडळात आपले योग्य प्रतिनिधी पाठविले पाहिजे. ते तेथे जाऊन आपल्या हक्कांसाठी झगडतील.’ (अहमदाबाद येथील दिनांक २०.११.१९४५ चे भाषण )

मग ही जबाबदारी कोणी उचलली पाहिजे? याचे उत्तर बाबासाहेब मनमाड येथील दिनांक १६.०१.१९४९च्या भाषणात देतात. ते म्हणाले होते की, ‘एखाद्या समाजाची उन्नती त्या समाजातील बुद्धिमान, होतकरू व उत्साही तरुणांच्या हाती असते.’

म्हणजेच समाजातील बुद्धिजिवी, होतकरू व तरुण वर्गाने पुढाकार घेणे बाबासाहेबांना अभिप्रेत होते. बुद्धिजिवी वर्गाबाबत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर “जातिभेद का उच्छेद” (Annihilation of Caste) या पुस्तकात लिहितात की, “प्रत्येक देशामध्ये बुद्धिजिवी वर्ग प्रभावशाली असतो. जो सल्ला व नेतृत्व देऊ शकतो. देशातील अधिकांश जनता विचारशील व क्रियाशील नसतात. ते बुद्धीजीवी वर्गाचे अनुकरण करून त्या मार्गाने जात असतात. म्हणून त्या देशाचे समाजाचे भविष्य बुद्धिजिवी वर्गावर अवलंबून असते. बुद्धिजिवी वर्ग चांगला किंवा वाईट असू शकतात. बुद्धिजिवी वर्ग इमानदार, स्वतंत्र व निष्पक्ष असेल तर समाजाला संकटकाळी मार्ग काढून योग्य मार्गदर्शन करू शकेल. समाजाला सहाय्य करू शकेल. पथभ्रष्ट लोकांना ते चांगल्या मार्गावर आणू शकतात. समाजाला आणीबाणीच्या काळात दिशा देण्याचे काम करतो, तो बुध्दिजिवी” अशी व्याख्या बाबासाहेब करतात. सध्या आणीबाणीची वेळ निश्चित आली आहे. कारण ज्या राजकीय पक्षाचा प्रभाव असतो, त्या पक्षाच्या विचारधारेवर आधारित चळवळ वाढत असते. हे आपण लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

डॉ. बाबासाहेब राजकारणाचे महत्व आणि निकड समजावून सांगतांना म्हणतात, “आपल्या प्रगतीसाठी जिच्यावर आपण अवलंबून राहू शकू अशी एकच गोष्ट आहे व ती म्हणजे राजकीय शक्ती हस्तगत करणे. आपल्या मुक्तीचा तो एकच मार्ग आहे. याबद्दल तर मला मुळीच संदेह नाही व या शक्तीशिवाय आमचा सर्वनाश होईल.” (अ.भा.दलित वर्ग परिषद नागपूर १८,१९ जुलै १९४२)

      “अस्पृष्य समाजाला स्वातंत्र्य, इज्जत व माणुसकी पाहिजे असेल, तर तुम्हाला राजकारण काबीज करावयास पाहिजे. सध्या आपल्याकडे कोणतेच साधन नाही. म्हणूनच आपला नाश व अवनती झाली आहे. आपणास उठण्याचीही ताकद राहिलेली नाही. आपली समाज संख्याही पण अल्प आहे व तिही विस्कटलेली आहे. ही सर्व परिस्थिती सुधारुन घेण्यासाठीच आपल्या हाती राजकीय सत्ता पाहिजे.” (पुणे ०४.१०.१९४५चे भाषण, भाषण खंड १ संपादक- गांजरे पृष्ठ १३१)   “तुकड्यासाठी दुसर्‍याच्या तोंडाकडे पाहण्याची वेळ समाजावर येऊ नये, पोटापाण्याचा प्रश्‍न सुटावा, सन्मानाने राहावयास मिळावे यासाठीच राजकीय सत्तेची जरुरी असते आणि ती मिळविण्यासाठीच आम्ही झगडत आहोत.” (भाषण खंड १ संपादक- गांजरे पृष्ठ १५३)

      हे खरं आहे की, शासनकर्ती जमातीवर अन्याय, अत्याचार होत नाहीत. घाटकोपर येथील रमाबाई आंबेडकरनगर गोळीबार हत्याकांड किंवा खैरलांजीसारखे प्रकरणे मराठा अथवा ब्राम्हणांच्या घरी होत नाहीत. कारण ते शासनकर्ती जमाती आहेत. म्हणूनच आतातरी आपले डोळे ऊघडणे क्रमप्राप्त  झाले आहे. डॉ. बाबासाहेबांच्या संकल्पनेप्रमाणे समाजामध्ये हजारो वकील, डॉक्टर्स, इंजिनिअर्स निर्माण झाल्याने समाज आता निश्चितच प्रगल्भ झालेला आहे यात वाद नाही. हे सारे उच्चपदस्थ लोक आंबेडकरी चळवळीचे लाभार्थी आहेत, हे कुणीही नाकारू शकत नाहीत.

महाराष्ट्रातील विधानसभा मतदार संघांचे विश्लेषण केल्यास केवळ बौद्धांचे २५-३० टक्के मतदान असलेले ३१ मतदार संघ व १०-२०  टक्के मतदान असलेले १५८  मतदार संघ महाराष्ट्रात आहेत. म्हणून या मतदार संघात तरी आंबेडकरी मतदार निश्चितच प्रभाव पाडू शकतात एवढे मात्र नक्की! मुस्लीम मतदारांचे ध्रुवीकरण होवून एम.आय.एमचे दोन आमदार महाराष्ट्र विधानसभेत निवडून आलेत. मग बौध्द मतदारांचे ध्रुवीकरण होवून बौद्धांचे आमदार का निवडून येऊ शकत नाहीत?

बौध्द समाजाने खरेच एकजुटीने मतांची टक्केवारी वाढवून काही प्रतिनिधी निवडून आणणे सुरु केले तर परिवर्तनवादी व समविचारी पक्ष, मागासवर्गीय संघटना जे आरक्षणाच्या एका सूत्रात बांधले गेले आहेत व जे हजारो वर्षापासून ब्राम्हणवाद्यांचे बळी आहेत; असे नक्कीच या बौध्द समाजासोबत येतील यात वाद नाही. त्याशिवाय मुस्लीम, शीखांसारखे अल्पसंख्याक वर्ग सुध्दा जुळायला वेळ लागणार नाही. असे जर घडले तर या देशात एकतर द्विपक्षीय शासन पद्धतीत भाजप आणि आंबेडकरी असे दोनच पक्ष राहतील किंवा भाजप-कॉंग्रेस नंतर आंबेडकरी पक्षाचा तिसरा पर्याय उपलब्ध होईल, यात शंका नाही. बाबासाहेबांनी शेड्युल्ड कास्ट फेडरेशन विसर्जित करून व्यापक असा रिपब्लिकन पक्ष स्थापन करण्याच्या मागे तोच उद्देश समोर ठेवला होता.

शेवटी बाबासाहेबांना कळकळीने नागपूर येथील दिनांक २०.०७.१९४२ भाषणात सांगावे लागले की, “तुम्हाला माझ्या संदेशाचे अंतिम शब्द हेच आहेत की “शिकवा, संघर्ष करा आणि संघटीत रहा. (Educate, Agitate and Organize) स्वत:च्या सामर्थ्यावर विश्वास ठेवा (have a faith in yourselves) आणि कधीही निराश होऊ नका, (and never lose hope)” यातही बाबासाहेब या तीन सूत्रांमध्ये पहिल्या सूत्रात ‘शिकवा’ असे म्हणतात. म्हणजे स्वतः शिकल्याशिवाय इतरांना शिकविता येणार नाही. शिकल्यानंतर इतरांना शिकवा असा त्याचा अर्थ! दुसऱ्या सूत्रात संघर्ष करा. म्हणजे स्वत:ला व समाजाला संघर्षासाठी तयार करा. तिसऱ्या सूत्रात स्वत: संघटीत होवून समाजाला संघटीत करा.

बुद्धम शरणंम गच्छामी, धम्मम शरणंम गच्छामी व संघम शरणंम गच्छामी यातील मतितार्थ तोच आहे. बुध्द म्हणजे ज्ञान म्हणजेच शिकणे व शिकविणे आलेच! धम्म म्हणजे योग्य जीवन जगण्याचा मार्ग म्हणजेच संघर्ष आला! या मार्गावर चालणारा संघ म्हणजे भिक्खू संघ म्हणजेच संघटना! असाच अर्थ बाबासाहेबांनी त्रिशरणाचा घेऊन ‘शिकवा, संघर्ष करा व संघटीत व्हा” असा मुलमंत्र दिला.  

याचाच उपयोग प्रत्येकांनी आपल्या जीवनात करून आपली जबाबदारी उचलली पाहिजे. वकिलांनी समाजावर होणाऱ्या अन्याय-अत्याचाराला कायदेशीररित्या अटकाव निर्माण केला पाहिजे. डॉक्टरांनी समाजाचे स्वास्थ सांभाळलं पाहिजे. इंजिनिअर्सने समाजाच्या विकासाचे प्रोजेक्ट तयार केले पाहिजे. समाजाची बांधणी केली पाहिजे. शिक्षक-प्राध्यापकांनी समाजाला शिकवलं पाहिजे. व्यावसायिक व उद्योगांनी संघटना चालविण्यासाठी निधी मजबूत केला पाहिजे. कारकून व कार्यालयीन नोकरदारांनी पारदर्शकरीत्या हिशोब ठेवला पाहिजे. पोलीस कर्मचारी व अधिकारी यांनी समाजाला सुरक्षा प्रदान केली पाहिजे. उच्च पदस्थ शासकीय अधिकारी यांनी सरकारच्या योजनेचा फायदा समाजापर्यंत पोहचविला पाहिजे. पटवारी, ग्रामसेवक यांनी खेड्यापाड्यात राहाणाऱ्या शेवटच्या माणसाला जागवलं पाहिजे. साहित्यिक, वृतपत्र (वृत्तरत्न सम्राट, विश्वरत्न सम्राट, जनतेचा महानायक, लोकनायक इत्यादी) व टी.व्ही.चॅनेल (लॉर्ड बुध्दा टी.व्ही व आवाज इंडिया) यांनी समाजाला जागवून, त्यांचे प्रबोधन करून सुसंस्कारित केले पाहिजे. ही यादी आणखी लांबू शकते. सांगायचे एवढेच की जर कामाची वाटणी करून प्रत्येक वर्गाने इमानेइतबारे आपापली जबाबदारी पार पाडली तर समाजाचा विकास होऊन राजकीय दृष्ट्या प्रगल्भ होण्यास वेळ लागणार नाही.

पुढील पाच वर्षे यापद्धतीने मशागत केली तर येणाऱ्या पुढच्या निवडणुकीत चांगले पिक यायला काही हरकत राहणार नाही असे वाटते.

मग उठा मित्रांनो…! बाबासाहेबांना पुन्हा एकदा वचन द्या…! जसं बाबासाहेब हयात असतांना त्यावेळेसच्या लोकांनी दिलं होतं तसं…! त्यासाठी त्यांच्या नागपूर येथील दिनांक २०.०७.१९४२च्या भाषणाची आठवण करा. ज्यात बाबासाहेबांनी म्हटले होते की, ‘आपल्या अधिकारांसाठी शक्ती, ऐक्य आणि खंबीरपणे उभे राहण्याची हमी, आपल्या अधिकारांसाठी संघर्षाची आणि जेव्हापर्यंत आपण आपले हक्क मिळवीत नाही तोपर्यंत परत न फिरण्याची हमी, मला हवी आहे. तुम्ही तुमची जबाबदारी पार पाडाल असे मला वचन द्या!’

म्हणूनच प्रसिद्ध दलित साहित्यिक दया पवार मोठ्या कळकळीने म्हणतात की, “प्रखर तेजाने तळपणारा सूर्य केव्हाच अस्तास गेला. ज्या काजव्यांचा आम्ही जयजयकार केला, ते केव्हाच निस्तेज झालेत. आता तुम्हीच प्रकाशाचे पुंजके व्हा आणि क्रांतीचा जयजयकार करा !”

दिनांक- २३.१०.२०१४

मोबाईल- ९३२६४५०५०६ 

पत्ता- रामी हेरीटेज, आर.टी.ओ. जवळ अकोला

 

 

 

 

मोदीचा दुसरा चेहरा

10 Oct

‘दलित दस्तक’ सप्टेंबर २०१४ च्या अंकात प्रकाशित झालेल्या नेहरू विश्वविद्यालयाचे प्रोफेसर मा.तुलसीराम यांच्या लेखातील काही अंश

        खरं तर मोदी परिवारांचा दलित विरोध संविधानाच्या विरोधापासूनच सुरू झाला. १९५० पासूनच ते याला विदेशी संविधान म्हणत आले. कारण की त्यात आरक्षणाची तरतूद आहे. त्यामुळे प्रधानमंत्री वाजपेयीच्या शासनकाळात याला बदलविण्याचा प्रयत्न केल्या गेला. ऐवढेच नव्हेतर मोदी परिवाराच्या अरुण शौरीने खोटारडेपणा करून डॉ.आंबेडकरांना देशद्रोही सिद्ध करण्याची मोहीम सुरु केली होती. याच काळात मोदीच्या विश्वहिंदू परिषदेने हरियाणाच्या जिंद जिल्ह्याच्या ग्रामीण भागात वर्ण व्यवस्था लागू करण्याची मोहीम चालविली. ज्यामुळे दलितांना सार्वजनिक मार्गावर चालण्यास मनाई करण्यात आले होते. समाजशास्त्री ए.आर.देसाईने सांगितले होते की गुजरातच्या अनेक गावात जातीयवादी प्रथा लागू आहेत. त्यामुळे दलितांना मुख्य रस्त्याने जाऊ दिल्या जात नाही.

        गुजरातचे मुख्यमंत्री बनण्याच्या आधी मोदी विश्व हिंदू परिषदेच्या राजनीतीत सक्रीय होते. ही संघटना त्रिशूळ दीक्षेच्या माध्यमातून अल्पसंख्य आणि दलितांमध्ये सामाजिक दहशत पसरवित होते. अनेक ठिकाणी दलितांद्वारे बौध्द धर्म स्वीकारण्यास जबरदस्तीने अडविण्यात येत होते. मोदी गुजरातच्या सत्तेवर येताच त्यांनी धर्मांतर विरोधी कायदा बनविला. बौध्द धर्म भारतीय आहे. परंतु या धर्माला सुध्दा ते मुस्लीम व ख्रिचन धर्माच्या बरोबरीने पाहतात.

        बडोदा जवळील एका गावात एका दलित युवतीने मुस्लीम युवकाशी प्रेमविवाह केला. मोदी समर्थकांनी त्या गावावर हल्ला करून दलितांना हुसकावून लावले. कित्येक दलित वडोदराच्या सडकेवर अनेक महिने राहत होते. ही मोदी सरकारच्या सुरुवातीच्या दिवसातील गोष्ट आहे. या संदर्भात एक सत्य उघडकीस आले की, विश्व हिंदू परिषदेचे कार्यकर्ते नेहमी जिल्हा न्यायालयाच्या कामकाजावर लक्ष ठेऊन होते. जेथेही हिंदू-मुस्लीम विवाहाचे प्रकरण दिसले की त्याची त्वरित नोंद घेऊन आपल्या टोळीला घेऊन ते हल्ला करीत. गुजरातमध्ये अशा घटना खूप वाढल्या होत्या. अशा घटनात दलितांवर सर्वात जास्त अत्याचार झाले आहेत.

      गुजरातमध्ये मोदी सत्तेवर आल्यावर दलितांवर केल्या जाणाऱ्या अत्याचाराच्या तक्रारी कधीही तेथील ठाणेदार नोंदवून घेत नसत. या संदर्भात एक सत्य उघडकीस आले की अडवाणी जेव्हा भारताचे गृहमंत्री होते; त्यावेळी सामाजिक सदभावचा एक फॉर्म्युला तयार करण्यात आला होता. दलित अत्याचार विरोधी कायद्यानुसार देशाच्या अनेक भागात हजारो खटले दाखल झाल्या होत्या. अडवाणीच्या फॉर्म्युल्यानुसार अशा अत्याचाराच्या खटल्यामुळे सामाजिक सदभावाला धोका निर्माण होतो: म्हणून अडवाणीच्या निर्देशानुसार भाजपा शासित राज्यांनी असे सारे खटले वापस घेतले. अशा खटल्यात शेकडो खून आणि बलात्काराच्या केसेस होत्या. या फॉर्म्युल्यावर मोदी नेहमी अटल राहत आले. सन २००० च्या नवीन शतकाच्या स्वागतासाठी गुजरातच्या डांग क्षेत्रात मोदीच्या विश्व हिंदू परिषदेने मुस्लीम धर्माच्या तथाकथित धर्मांतराच्या बहाण्याने दलित-आदिवासीवर वारंवार हल्ले केले आहेत. नंतर हाच फॉर्म्युला ओडीसाच्या कंधमालमध्ये वापरल्या गेला. सन २००२ मध्ये गोध्रा दंगलीच्या वेळी अहमदाबाद सारख्या शहरात दलितांच्या झोपड्या जाळण्यात आल्या होत्या. कारण की ह्या झोपड्या शहराच्या मुख्य ठिकाणी होत्या. त्यावेळच्या वर्तमानपत्रात अशा बातम्या आल्या होत्या की अशा ठिकाणी मोदी सरकारने विश्व हिंदू परिषदेला जुळलेल्या भू-माफिया ठेकेदारांना सहकारी गृह निर्माण वसाहती निर्माण करण्याकरिता दिल्या होत्या.

      नरसिंहराव सरकारने शाळेत दुपारच्या जेवणाची एक क्रांतीकारी योजना चालविली होती. ज्यात अशी तरतूद केली होती की असे जेवण दलित समाजातील महिला बनवतील. याचे दोन उद्देश होते. या जेवणामुळे गरीब व दलित समाजातील मुले शाळेत जायला लागतील. दुसरा सामाजिक सुधारण्याचा होता. दलित महिलांच्या हाताने जेवण बनविल्याने अस्पृश्यतेची समस्या दूर होण्यास मदत होईल. परंतु गोध्रा दंगलीनंतर विश्व हिंदू परिषदेला जुळलेल्या लोकांनी संपूर्ण गुजरातमध्ये अशी मोहीम चालविली की सवर्ण मुलांनी दलित मुलांसोबत दलित महिलांद्वारे शिजविलेले जेवण खाऊ नये. कारण त्यामुळे  हिंदू धर्म भ्रष्ट होऊन जाईल.

      या मोहिमेचा परिणाम असा झाला की मोदी सरकारने या योजनेला नेस्तनाबूत करून टाकले. जर कुठल्या शाळेत ही योजला चालू असलीच तर तेथे सवर्ण मुलांसाठी सवर्णांच्याद्वारे जेवण बनविल्या जात होते. दलित मुलांना अलग जागेवर जेवण दिल्या जात होते. हे सर्वांना माहित आहे की दलित मुलांना मानसिकदृष्ट्या विकलांग घोषित करून त्यांना निळ्या रंगाची पँट घालण्याचा नियम बनविला होता. नीळा पँट यासाठी की त्यामुळे सवर्ण मुले ह्या दलित मुलांना ताबडतोब ओळखू शयेतील. त्यामुळे ते या मुलांमध्ये मिसळणार नाहीत. अशी ‘अपार्थायड सिस्टम’ पूर्ण गुजरातच्या शाळेत लागू होती. मोदीने एका पुस्तकात लिहिले आहे की ईश्वराने दलितांना सर्वांची सेवा करण्याकरीता पाठविले आहे. म्हणून दलितांना दुसऱ्यांच्या सेवेतच समाधान मिळते.

            ऐवढेच नव्हेतर जेव्हा २००३ मध्ये गुजरातमध्ये विनाशकारी भूकंप झाला; तेव्हा लाखो लोक बेघर झाले होते. मोठ्या प्रमाणात त्यावेळच्या थंडीच्या दिवसात दलितांना रस्त्यावर दिवसं काढायला मजबूर झाले होते. कारण की मोदीच्या समर्थकांनी राहत शिबिरात दलितांना प्रवेश देण्यास मनाई केली होती. त्यांना राहत सामुग्री पण दिल्या जात नव्हती. त्यावेळी ‘इंडियन एक्सप्रेस’ने अनेक रिकामे असलेल्या तंबूचे चित्र छापले होते: ज्यात दलितांचा प्रवेश थांबविला होता. हे सर्व मोदीच्या नेतृत्वात होत होते. यावेळी जातिभेदाला जोर चढला होता. मोदीने दलित आरक्षणाला धाब्यावर बसविले होते. सर्व नौकऱ्या आर.एस.एस.ला जुळलेल्या लोकांना दिल्या जात होत्या. इंडियन एक्सप्रेस’ नुसार गोध्रा दंगली नंतर गुजरातमधील अनेक गावात सरकारी खर्चाने विश्व हिंदू परिषदेच्या कार्यकर्त्यांना यासाठी नियुक्त केले की कुठे कोण देशद्रोही आहेत, ते मोदी सरकारला सुचना देतील. अशाप्रकारे व्यवस्थितपणे मोदीने आपल्या कार्यकर्त्यांच्या माध्यमातून गावागावात व शहराशहरात दलित विरोधी दहशतवादाचे वातावरण कायम केले. असेच अल्पसंख्याकाच्या बाबतीत सुध्दा केले होते.

      गुजरात मध्ये सत्तेत आल्यावर सर्वात जास्त नुकसान शाल्येय पाठ्यक्रमाचे केले आहे. तेथे वर्णव्यवस्थेच्या समर्थनाचे शिक्षण दिल्या जाते. ज्यामुळे कोवळ्या मुलांवर जातीवाद व संप्रदायवादाचे विष पेरल्या जात आहे. पाठ्क्रमात हुकुमशहावादाचे गुणगान केल्या जात आहे. गोध्रा कांडनंतर जेव्हा डरबन येथे संयुक्त राष्ट्र संघाचे रंगभेद, जातीभेद इत्यादी विरोधात एक आंतरराष्ट्रीय संमेलन झाले; तेव्हा विश्व हिंदू परिषदेचे उपाध्यक्ष आचार्य गिरीराज किशोर यांनी गुजरातमध्येच असे सांगितले की. भारताच्या वर्णव्यवस्थेबद्दल कोणत्याही प्रकारची चर्चा करणे आमच्या धार्मिक अधिकाराचे उल्लंघन होईल. हा तोच काळ होता; जेव्हा राजस्थान हायकोर्टाचे निवृत्त न्यायाधीश गुम्मनमल लोढा यांनी विश्व हिंदू परिषदेच्या मंचावरून ‘आरक्षण विरोधी मोर्चा’ स्थापन करून दलित आरक्षण विरोधी अभियान चालविले होते. त्यापूर्वी १९८७ मध्ये केवळ एका विद्यार्थाचा प्रवेश अहमदाबाद मेडिकल कॉलेजमध्ये झाला होता. त्यावेळी त्याविरुद्ध पूर्ण वर्षभर दलित मोहल्ल्यावर हिंदुत्ववादी हल्ले करीत होते. अशा मोदीच्या गुजरातला हिंदुत्वाची प्रयोगशाळा म्हटले जाते.

      हेच गुजरात मॉडेल पूर्ण देशात लागू करण्यासाठी अशा गुणकारी मोदीला आर.एस.एस.ने पंतप्रधान पदासाठी निवेडले. जगातल्या हुकुमशाहीचे तंत्र नेहमी खोट्या प्रचारावर आधारलेले असते. मोदी हे त्याचे जिवंत प्रतिक बनले आहे.

      लोकसभेच्या निवडणुकीत भाजपच्या घोषणा पत्रात ‘सर्वांना समान संधी’चा उल्लेख आहे. ऐकायला हे खूप चांगले वाटते. समान संधीचा वापर जगभरात शोषित-पिडीत जनतेला न्याय देण्यासाठी केल्या जातो. परंतु मोदीचा संघ परिवार तर्क देतात की दलितांना दिलेल्या आरक्षणामुळे सवर्णावर अन्याय होतो. म्हणून आरक्षण समाप्त करून सर्वांना सारखे समजण्यात यावे. असा आहे हा मोदीच्या घोषणापत्रातील दलित विरोधी चेहरा !

      मोदी संघ परिवाराचा दलित विरोध उघड आहे. परंतु आश्चर्याची बाब अशी की काही  दलित पक्ष या धोक्याला अजूनही समजले नाहीत. उलट ते सारखे मोदीचा हात मजबूत करण्यात व्यस्त आहेत. काही दलित नेता दलित मतांची भगवा मार्केटींग करीत आहेत. हे नेते समजून-उमजून दलितांना सांप्रदायिकतेच्या आगीत ढकलत आहेत. इतकेच नव्हे तर ते वर्ण व्यवस्थावाद्यांचे हात बळकट करीत आहेत.

टिप- संपादित लेख प्रसिद्धीला देण्याची परवानगी दलित दस्तकचे संपादक मा.अशोकदास यांनी ई मेलवर दिली आहे.

दिनांक- १०.१०.२०१४

महाराष्ट्राने बहुजन समाज पक्षाला उभारी द्यावी

9 Oct

एक काळ असा होता की, माननीय कांशीरामजींच्या  चळवळीत महाराष्ट्रातील कर्मचारी अधिकारी वर्गासोबत लोकही उत्साहाने सामील झाले होते. बाबासाहेबांच्या महास्वप्नांच्या पूर्ततेसाठी मा.कांशीरामजींनी एक सशक्त मिशनरी टीम उभी केली होती. आमच्यासारख्या एका संपूर्ण पिढीने आपले तारुण्य कुर्बान करून या मिशनमध्ये झोकून दिले होते.

कांशीरामजी गेल्यानंतर या चळवळीला उतरती कळा लागली. याचे लोन महाराष्ट्रापासून ते उत्तरप्रदेशपर्यंत पोहचली. उत्तरप्रदेशची सत्ता गेली. लोकसभेतील अस्तित्व नाहीसे झाले. आता राष्ट्रीय मान्यता पण जाते की काय अशी भीती निर्माण झाली आहे. याचे दु:ख प्रत्येक सच्चा मिशनरींना झाले आहे.

कांशीरामजींच्या कार्याचा आरंभ महाराष्ट्रापासून सुरु झाला. त्यांनी महाराष्ट्रातूनच सामाजिक आणि राजकीय प्रेरणा घेतली. महाराष्ट्रातील कार्यकर्त्यांच्या बळावर मा. कांशीरामजींनी ही चळवळ संपूर्ण देशात पसरविली. ही गोष्ट सर्वांनाच माहिती आहे. परंतु  माननीय कांशीरामजी गेल्यानंतर या पक्षाची झालेली वाताहत महाराष्ट्रातील आंबेडकरी जनतेला चिंताजनक वाटत होती.

राजकारणात पडझड तर होतच असते हे खरे आहे. हवेवर वाहत जाणारे काही पक्षाचे मतदार असतात. पण बहुजन समाज पक्ष हा तर ‘कॅडर बेस’ आणि ‘ब्रॉडबेस’ आधारावर समर्पित लोकांची संघटना होती. तरीही असं का झालं?

बाबासाहेबांनी दि. २०.०१.१९४० च्या ‘जनता’ मध्ये लिहिले होते की, ‘गेल्या पिढीतील राजकारणात विद्वतेची जरुरी भासत असे. आजच्या राजकारणात बोटवाती-काडवाती करणारांची जरुरी भासत आहे. विद्वानांची त्यातून खड्यासारखी उचलबांगडी करण्यात येत आहे. आजचे राजकरण हे आंधळ्याच्या माळेच्या हाती गेले आहे. ही अत्यंत अनिष्ट गोष्ट झालेली आहे.’ याचा अर्थ ज्या पक्षात विद्वानांची हेळसांड होते: त्या पक्षाची अशी गत होते, हे डॉ. बाबासाहेबांनी सांगितलेले दिसते.  

काही अपवाद सोडला तर राजकारण म्हणजे ज्यांना रोजगार नाही अशा लोकांचे राजकारण झाले असल्याचे सर्वत्र टीका होत आहे. या लोकांनी राजकारण म्हणजे पोटा-पाण्याचा, कमाईचा धंदा बनविला असल्याचा समज झाला आहे. त्यामुळे विद्वान लोक या राजकारणात पडत नसल्याचे जाणवते. ते राजकारणाच्या, चळवळीच्या व आंदोलनाच्या बाहेर राहत असल्याने बौद्धिक पराभवाचे हे ही एक कारण असू असेल की काय असे वाटते.

महाराष्ट्रातील अग्रगण्य कार्यकर्त्यांना पूर्वी आणि नंतर या ना त्या कारणाने पक्षातून काढून टाकल्याने किवा काहीजण निष्क्रीय झाल्याने पक्षाला त्याची किंमत अद्यापही मोजावी लागत आहे. तरी जे कार्यकर्ते पक्षात परत येऊ इच्छितात त्यांना एकदा तरी संधी देऊन पक्षात सन्मानाने प्रवेश द्यावा. जसे भारतीय जनता पक्षाने काढून टाकलेल्या कल्याणसिंह व उमा भारती यांना परत सामावून घेतले, असेच लवचिक धोरण बहुजन समाज पक्षाने स्वीकारायला काय हरकत आहे?

मतभेद कुठे नाही? घराघरात आहे. हे तर संघटन आहे. अनेक विचाराचे, प्रवृतीचे लोक असतात. तसेच चुका ह्या होतच असतात. माणूस म्हटला की चुका होणारच. पण त्यासाठी नैसर्गिक न्यायाचे तत्त्व अवलंबीले पाहिजे असे कोणीही म्हणेल.

बाबासाहेबांच्या काळात अशा गोष्टी घडल्या नाहीत असे नाही. पी.एन.राजभोज यांनी १९३२ च्या कामठी येथील परिषदेत विरोध केला होता तरीही त्यांना क्षमा करून बाबासाहेबांनी त्यांच्याकडे १९४२ पासून शेड्युल्ड कास्ट फेडेरेशनचे कार्यवाह पद सोपविले होते. बाबासाहेबांना विरोध करणाऱ्या रावसाहेब ठवरे यांनाही आपल्यात सामावून घेतले होते. अशा तऱ्हेने चुका करणाऱ्या नेत्यांना ते सुधारण्याची संधी देत होते.

मा. कांशीरामजी मुंबईच्या भाषणात एकदा म्हणाले होते की,

      ‘भाई कांशीराम तू बारबार महाराष्ट्रमें क्यू आता है ! क्योकी जिधर-उधर हरियाली दिखेगी तब महाराष्ट्र उजडा हुवा दिखेगा, ये मुझे देखा नही जायेगा ! जिस महाराष्टमे फुले पैदा हुये, शाहूजी पैदा हुये और बाबासाहेब डॉक्टर अम्बेडकर पैदा हुये. यहांसे मै सिखके गया हू ! इसीलिये मै बारबार यहांपे आता हुं !’ इतकी आत्मीयता महाराष्ट्राबाबत त्यांना होती. 

      ब्राम्हणशाही व भांडवलशाही याला टक्कर देण्याची ताकद फक्त आंबेडकरी विचारातच आहे. माननीय कांशीरामजींनी बहुजन समाज पक्षाला राष्ट्रीय स्तरावर नेऊन कॉंग्रेस आणि भाजपला पर्याय म्हणून उभा केला. त्यांच्या अथक प्रयत्नाला यश येऊन या पक्षाला राष्ट्रीय मान्यता मिळवून दिली. त्यांच्या हयातीत अनुसूचित जाती, अनुसूचित जमाती व इतर मागासवर्गीय जाती व तसेच काही प्रमाणात मुस्लीम व शीख यांचा पाठींबा मिळाला. त्यांच्या धोरणानुसार हा पक्ष कार्यरत राहिला असता ब्राम्हण्य समर्थक व  ब्राम्हण्य विरोधक असे दोन तट पडून भारतामध्ये कदाचित द्विपक्षीय निवडणूक पद्धत रूढ झाली असती.

ज्या महाराष्ट्रातून ही चळवळ देशात पसरली. तोच महाराष्ट्र परत या चळवळीला पुन्हा उभी करू शकते. आंबेडकरी राजकारण जोपर्यंत महाराष्ट्रात रुजत नाही; तोपर्यंत तो इतरही राज्यात रुजणार नाही. डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर हयात असतांना ही चळवळ महाराष्ट्रातून पूर्ण देशात पोहचली होती. त्यानंतर माननीय कांशीरामजींच्या काळात सुध्दा ही चळवळ महाराष्ट्रातूनच इतर राज्यात गेली व त्याचीच फलश्रुती म्हणून उत्तरप्रदेशात बहुजन समाज पक्षाची सत्ता स्थापन झाली होती. ऐवढेच नव्हे तर तब्बल २१ खासदार लोकसभेत पोहचले होते.

आता विद्याविभूषित माननीय सुरेश माने, ज्यांना महाराष्ट्राच्या बाहेर ठेवण्यात येत होते त्यांना महाराष्ट्राच्या राजकारणात आणण्यात आले आहे. तसेच माजी सनदी अधिकारी (आय.ए.एस.), नाशिकचे कलेक्टर राहिलेले माननीय किशोर गजभिये जे उत्तर नागपुरात विधानसभेसाठी उभे आहेत, असे विद्वान आणि बुद्धिवादी लोक महाराष्ट्राच्या बहुजन समाज पक्षाच्या राजकारणात उतरले आहेत. तेव्हा महाराष्ट्रातील बुद्धिवादी, विचारशील लोकांनी बहुजन समाज पक्षाला उभारी द्यावी व जेथे बहुजन समाज पक्षाचा प्रभाव असेल तेथे पक्षाच्या उमेदवाराला निवडून आणण्यात हातभार लावावा. असे जर घडले तर महाराष्ट्रापासून प्रेरणा घेऊन परत हा पक्ष फिनिक्स पक्षाप्रमाणे भरारी घेऊन देश पातळीवर जावून पोहचेल व पक्षाची मान्यता अबाधित ठेऊन काही राज्यात व केंद्रात सत्ता हस्तगत करेल यात शंका नाही.

आंबेडकरी जनतेनी एकजूट व्हावे

28 Sep

शिवसेना व भाजप यांची २५ वर्षापासून अधिक काळ असलेली युती अखेर तुटली. हे दोन्हीही पक्ष हिदुत्वाच्या मुद्द्यावर एकत्र आले होते. १९९५ मध्ये त्यांनी महाराष्ट्राची सत्ता मिळवली होती. इतर वेळेस ते विधानसभेत प्रमुख विरोधी पक्ष म्हणून वावरत होते. आताच्या २०१४च्या लोकसभेत प्रचंड मताने निवडून येवून केंद्रातील सत्ता हस्तगत केली. सत्तेच्या जोरावर त्यांनी महाराष्ट्रात व देशात मनुवादी चळवळ आणखी बळकट केली. याच काळात बाबरी मस्जिद पाडून देशात हिंसाचाराचे व दहशतवादाचे वातावरण निर्माण केले.

दुसरीकडे कॉंग्रेस व राष्ट्रवादी कॉंग्रेस यांची सुध्दा गेल्या १५ वर्षापासूनची आघाडी संपुष्टात आली. ह्या दोन्हीही घटना आंबेडकरी जनतेला अत्यंत महत्वाच्या आहेत.

आता २०१४च्या येणाऱ्या विधानसभेत भाजप, शिवसेना, कॉंग्रेस व राष्ट्रवादी कॉंग्रेस या प्रमुख पक्षात व इतर लहान पक्ष जसे महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना, शेतकरी कामकरी पक्ष, समाजवादी पक्ष यांच्यात जोरदार चुरस निर्माण होईल. त्यामुळे मतांची विभागणी होणे अपरिहार्य आहे. याचा फायदा  आंबेडकरी जनतेनी निश्चितच घ्यायला पाहिजे. अन्यथा वेळ निघून गेली की साप निघून गेल्यावर फरकांडी झोडपत बसण्यासारखे होईल.

आता फुटीर व तत्वहीन आंबेडकरी नेत्यांची मात्र फरफट सुरु झाली आहे. इकडे जावे की तिकडे जावे अशा संभ्रमात ते सापडले आहेत. भाजप, शिवसेना, कॉंग्रेस व राष्ट्रवादी कॉंग्रेस यांनाही प्रचारात मिरवायला निळा झेंडा पाहिजे असते. त्यामुळे ते प्रत्येक गटाला आमिष दाखवीत आहे. मलिंदा कुठे खायला मिळेल याची चाचपणी केल्यावर हे आंबेडकरी गट कुठेतरी घरोबा करणार आहेत, ऐवढे मात्र नक्की!  परंतु आपण सर्व गटांनी एकत्र येऊन निवडणूका लढवाव्यात अशी कुणाचीही मानसिकता नाही. त्यामुळे कोणतेही गटनेते एकत्र येतील अशी सुतराम शक्यता नाही. नेते एकत्र येऊ शकत नाहीत. म्हणून चूप बसण्यापेक्षा जनतेनी एकत्र येऊन या गट नेत्यांना धडा शिकविण्याची हीच एक नामी संधी चालून आली आहे. अशी संधी परत येईल कि नाही काही सांगता येत नाही.

बाबासाहेब म्हणाले ह्लोते की, आपल्या प्रगतीसाठी जिच्यावर आपण अवलंबून राहू शकू अशी एकच गोष्ट आहे व ती म्हणजे राजकीय शक्ती हस्तगत करणे. आपल्या मुक्तीचा तो एकच मार्ग आहे. याबद्दल तर मला मुळीच संदेह नाही व या शक्तिशिवाय आमचा सर्वनाश होईल. (अ.भा.दलित वर्ग परिषद, नागपूर १८,१९ जुलै १९४२) म्हणून राजकीय शक्ती हस्तगत करायला पाहिजे ही गोष्ट निर्विवाद sस्पष्ट आहे.

डॉ. बाबासाहेबांनी घटना समितीत अथक संघर्ष करुन सर्वसामान्य बहुजन समाजासाठी प्रौढ मतदानाचा अधिकार मिळवीला. तेव्हा आचार्य कृपलानी बाबासाहेबांना म्हणाले होते की, ‘तुमचे लोक गरीब असतात. तेव्हा त्यांचे मत विकत घेऊन आम्ही सरकार बनवू.’ यावर डॉ. बाबासाहेब म्हणाले की, ‘आमच्या लोकांना जेव्हा मताची किंमत कळेल ना तेव्हा ते स्वत:च सरकार बनवतील. तेव्हा तुम्ही कंगाल व दरिद्री व्हाल.’ म्हणून इतक्या वर्षानंतर आतातरी लोकांना आपल्या मताची किंमत कळायला काही हरकत नाही.

यासाठी मात्र समाजातील बुद्धिजिवी वर्गाने पुढाकार घेणे क्रमप्राप्त आहे. कारण बुद्धिजिवी वर्गाबाबत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर “जातिभेद का उच्छेद” (Annihilation of Caste) या पुस्तकात लिहितात की, “प्रत्येक देशामध्ये बुद्धिजिवी वर्ग प्रभावशाली असतो. जो सल्ला व नेतृत्व देऊ शकतो. देशातील अधिकांश जनता विचारशील व क्रियाशील नसतात. ते बुद्धीजीवी वर्गाचे अनुकरण करून त्या मार्गाने जात असतात. म्हणून त्या देशाचे समाजाचे भविष्य बुद्धिजिवी वर्गावर अवलंबून असते. बुद्धिजिवी वर्ग चांगला किंवा वाईट असू शकतात. बुद्धिजिवी वर्ग इमानदार, स्वतंत्र व निष्पक्ष असेल तर समाजाला संकटकाळी मार्ग काढून योग्य मार्गदर्शन करू शकेल. समाजाला सहाय्य करू शकेल. पथभ्रष्ट लोकांना ते चांगल्या मार्गावर आणू शकतात.”

      बुद्धीवाद्यांच्या संदर्भात एक तत्वचिंतक जॉर्ज ओरवेल (George Orwell)  म्हणतात की, “History is continuously re-written by those peoples who control the present.” म्हणजे इतिहासाचे सतत पुनर्लेखन करणारे लोकच वर्तमानकाळाला नियंत्रित करीत असतात. अशी क्षमता ज्या समाजातील बुद्धीवाद्यांमध्ये असते तेच लोक इतिहासाचे पुनर्लेखन करू शकतात. म्हणून हा तत्वचिंतक पुढे म्हणतो की, Those who controls present, controls the past. Those who controls past, controls the future” म्हणजेच जो वर्तमान काळाला नियंत्रित करतो, तो गतकाळाला नियंत्रित करतो. जो गतकाळाला नियंत्रित करतो, तो भविष्यकाळाला नियंत्रित करतो.

      डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर असे एक बुध्दिवंत झाले की, ज्यांनी हजारो वर्षापासून चालत आलेला अस्पृश्यतेचा प्रवाह रोखून धरला व इतिहासालाच बदलून टाकले. काय अशी किमया करण्याची हिंमत आजचा बुद्धीवंतवर्ग दाखवू शकेल? त्याकाळी बाबासाहेब एक बुद्धीवंत होते. आतातर समाजात डॉक्टर्स, इंजिनिअर्स, वकील, प्राध्यापक, साहित्यिक, जिल्हाधिकारी, जिल्हा पोलीस अधीक्षक सरकारी-निमसरकारी, प्रशासकीय उच्चपदस्थ सेवेत असेलेले अथवा निवृत झालेले असे अनेक बुध्दिवंत व विचारवंत निर्माण झालेले आहेत. हे सारे लोक आंबेडकरी चळवळीचे लाभार्थी आहेत. डॉ. बाबासाहेबांच्या संकल्पनेप्रमाणे समाजामध्ये हजारो वकील, डॉक्टर्स, इंजिनिअर्स झाले असल्यामुळे समाज आता प्रगल्भ झालेला आहे यात वाद नाही.

’समाजाला आणीबाणीच्या काळात दिशा देण्याचे काम करतो तो बुध्दिजिवी’ अशी व्याख्या डॉ. बाबासाहेबांनी ’ऍन निहिलेशन ऑफ कास्ट’ या पुस्तकात केली आहे. सध्या आणीबाणीची वेळ निश्चित आली आहे. कारण ज्या राजकीय पक्षाचा प्रभाव असतो, त्या पक्षाच्या विचारधारेवर आधारित चळवळ वाढत असते. म्हणूनच हिंदुत्वाची चळवळ जोमाने फोफावलेली आहे व  त्यामानाने आंबेडकरी चळवळ मागे पडली आहे. उद्या संसदीय लोकशाहीच्या ऐवजी अध्यक्षीय प्रणाली देशात आली तर नवल वाटणार नाही. कारण आर.एस.एस.ने भारतीय संविधानाच्या विरोधात निवडणुकीच्या निकालाआधी पंतप्रधान जाहीर करून व त्याला निवडून आणून तसा प्रयोग यशस्वी करून दाखविला आहेच! तसे झाले तर या देशाचा अध्यक्ष नेहमीच हिंदुत्ववादी आर.एस.एस.चा असेल यात शंका नाही. कारण त्यावेळी अध्यक्षासाठी पूर्ण देश एकच मतदारसंघ असल्याने ज्या चळवळीचा प्रभाव जास्त त्यांचाच अध्यक्ष बनेल यात शंका नाही.

म्हणून आता आंबेडकरी चळवळीचा राजकीय प्रभाव निर्माण करणे आवश्यक झाले आहे. १९५७च्या सार्वत्रिक निवडणुकीत रिपब्लिकन पार्टीने महाराष्ट्रात १६ आमदार व देशात ९ खासदार निवडून आणून दबदबा निर्माण केला होता. तसेच वातावरण आता का निर्माण होऊ शकत नाही. होऊ शकते…! पण त्यासाठी बुध्दिवंत व विचारवंतांनी एकजुटीने सक्रीय होणे आवश्यक आहे.

महाराष्ट्रातील विधानसभा मतदार संघांचे विश्लेषण केल्यास केवळ बौद्धांचे 25-30 टक्के मतदान असलेले 31 मतदार संघ व 10-20 टक्केमतदान असलेले 158 मतदार संघ महाराष्ट्रात आहेत. म्हणून या मतदार संघात तरी आंबेडकरी मतदार प्रभाव पाडू शकतात एवढे मात्र नक्की!

त्यासाठी आपल्याला एक प्रयोग करून पाहावा लागेल. प्रत्येकांनी एव्हाना आपापल्या गटाचे उमेदवार प्रत्येक विधानसभा मतदार क्षेत्रात उभे केलेले दिसेल. कोणी अपक्ष म्हणून उभे असतील. कोणी भाजप, शिवसेना, कॉंग्रेस व राष्ट्रवादी कॉंग्रेस यांना पाठींबा दिला असेल. अशा परिस्थितीत त्यात्या मतदारसंघात बुद्धिवादी व विचारवंत लोकांच्या समित्या स्थापन करून एकमताने ज्या क्षेत्रात ज्यांचा चांगला प्रभाव असेल असा योग्य उमेदवार निवडावा व त्यालाच मतदान करण्याचे लोकांना आवाहन करावे. आंबेडकरी चळवळीच्या विरोधात काम करणाऱ्या तत्वहीन उमेदवाराला मात्र कटाक्षाने निवडू नये, एवढी मात्र खबरदारी घ्यावी.

      आपल्या समाजातील नोकरीदार वर्ग जसे तलाठी, ग्रामसेवक, शिक्षक, विद्युत मंडळाचा तांत्रिक कर्मचारी, आरोग्य विभागाचा कर्मचारी, शेती विभागाचा कर्मचारी असे अनेक विभागाचे शासकीय कर्मचारी खेड्यापाड्यापर्यंत काम करीत आहेत. अशा लोकाना खेड्यापाड्यात मान असतो. म्हणून त्यांनी जमेल त्या मार्गाने सक्रियपणे पण गुप्त पध्दतीने प्रचार व प्रसार करावा. कारण खेड्यापाड्यात गठ्ठा मतदान असते.

तसेच आज वृतरत्न सम्राट, विश्वरत्न सम्राट, जनतेचा महानायक, लोकनायक असे प्रिंट मिडीया आणि लॉर्ड बुध्दा टी.व्ही. व आवाज इंडिया सारखे इलेक्ट्रॉनिक मिडीया निर्माण झाले आहेत. यांचा सुध्दा प्रचार व प्रसार करण्यासाठी मोलाचा हातभार लागेल. समाजातील विद्यार्थी, युवक, महिला, कामगार, व्यावसायिक, नोकरीदार, साहित्यीक, विचारवंत, बुध्दिवंत, निवृतकर्मचारी/अधिकारी अशा सर्व घटकांचा या कार्यामध्ये सहयोग घ्यावा लागेल. त्यामुळे समाजात नविन उत्साह निश्चितच संचारेल आणि समाज एकजूट व्हायला वेळ लागणार नाही. प्रामुख्याने तरुणवर्ग निश्चितच हिरीरीने भाग घेऊन या कामात झोकून देतील असा विश्वास वाटतो. यातूनच नवीन नेतृत्व निर्माण होईल. मतदानापासून दूर राहणारा व उदासीन असणारा मतदार सुध्दा उत्साहित होतील. समाजातील सर्व वर्ग तन, मन, धनाने शक्ती निर्माण करुन संपुर्ण ताकद या उमेदवाराच्या मागे लावतील व अशा प्रकारे ’बहुजन शासनकर्ती जमात अभियान’ राबविण्यास सुरुवात होईल असे वाटते.

बाबासाहेब म्हणायचे की, ’मिठ-मिरचीसाठी आपले मत विकू नका. कारण तुमच्या मतामुळे सरकार बनत असते.’ परंतु आपण पाहतो की, काही लोक सर्रासपणे मते विकत असतात. बाबासाहेबांचे पुतळे, विहार बांधण्यासाठी सुध्दा पैशाची मागणी करायला मागेपुढे पाहत नाहीत. म्हणजे आता प्रत्यक्ष बाबासाहेबांना सुध्दा पुतळ्यांच्या रुपात विकायला काढल्याचे चित्र कुठे कुठे दिसत आहे. धनदांडगे विरोधी उमेदवार दारु पाजतात, पैसे देतात, कपडे-लत्ते देतात अशा लालचेला काही लोक बळी पडून आपले बहुमोल मते त्यांना देतात. हे एक कटू सत्य आहे. तरी या बाबतीत मात्र जागरूक राहावे लागेल. काही ठिकाणी समाजातील सरपंच, पोलिसपाटील किंवा इतर अशा सन्मानिय पदावर काम करणारे व ज्यांच्या मागे गठ्ठा मतदान असते अशा लोकांना इतर पक्षाचे लोक ऎनकेन प्रकारे दबावात आणून स्वकिय पक्षांच्या उमेदवाराविरुध्द मते देण्यास भाग पाडीत असतात. अशा लोकांच्या बाबतीत सुध्दा लक्ष ठेवावे लागेल.

शेवटी डॉ. बाबासाहेबांचे २० जुलै १९४२ चे अखिल भारतीय दलित वर्ग परिषद नागपूर येथील भाषण अत्यंत प्रेरणादायी  आहे. ते सर्वांनी लक्षात ठेवावे. त्यांनी म्हटले होते की, “तुम्हाला माझ्या संदेशाचे अंतीम शब्द हेच आहे की, शिका, संघर्ष करा आणि संघटीत रहा. स्वत:च्या सामर्थ्यावर विश्वास ठेवा आणि कधिही निराश होऊ नका.” म्हणजे डॉ. बाबासाहेबांची शासनकर्ती जमात बणण्याची संकल्पना वास्तवात उतरविण्यास कठीण जाणार नाही.

दया पवार हे क्रांतीसाठी प्रवृत्त करतांना लिहितात,

“प्रखर तेजाने तळपणारा सूर्य केव्हाच अस्तास गेला,

ज्या काजवांचा तुम्ही जयजयकार केला,

ते केव्हाच निस्तेज झाले,

आता तुम्हीच प्रकाशाचे पुंजके व्हा,

अन् क्रांतीचा जयजयकार करा.”

संविधान बदलविण्याचा कट

27 Apr

 दि.१३.०४.२०१४च्या दिव्य मराठीच्या ‘रसिक’ मध्ये अशोक अडसूळ यांचा ‘मतदारांचा नवदलित चेहरा’ हा लेख वाचण्यात आला. हा लेख म्हणजे दुसरं-तिसरं काही नसून केवळ नरेंद्र मोदीचा प्रचार आहे. नरेंद्र मोदीच्या विरोधात जो कोणी वर्ग असेल, त्यांचा बुद्धिभ्रम करणे हाच यामागे उद्देश आहे. हिटलरचा प्रचारक गोबेल्स हा सुध्दा असाच प्रचार करायचा. एखादी खोटी गोष्ट शंभर वेळा सांगा म्हणजे ती लोकांना खरी वाटायला लागते. म्हणून या प्रकाराला  गोबेल्स  नीती म्हटल्या जाते, हे सार्‍यांनाच माहिती आहे. तशातलाच हा प्रकार दिसतो.

‘महायुतीला संधी द्यायला काही हरकत नाही असा या मतदारांचा कल दिसत आहे. तसेच रामदार आठवले यांनी शिवसेनेशी केलेला घरोबा योग्य असल्याचा निर्वाळा दलितांमधील एका वर्गाने दिला आहे.’ असे जे लेखकाने सरसकटपणे ठोकून दिले ते निव्वळ गोबेल्स नीतीचा भाग आहे. वास्तविक महाराष्ट्रातील फुले-शाहू-आंबेडकरी चळवळीतील कोणताही सुज्ञ मतदार महायुतीला संधी द्यायचा विचार स्वप्नातही करणार नाही.

सार्‍यांनाच माहिती आहे की नरेंद्र मोदी हे राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाची उपज आहे. त्यांची  धर्मवादी व फुटीरतावादी विचार हे राष्टीय एकतेला बाधक आहे. नरेंद्र मोदीला मोहरा बनवून त्यांना डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी लिहिलेली राज्य घटना मोडीत काढायची आहे, हे स्पष्ट आहे. मागे अटलबिहारी वाजपेयी पंतप्रधान असतांना संविधान बदलविण्याचा जोरकस प्रयत्न झाला. परंतु बहुजन समाजाच्या जागरूकतेमुळे त्यांचा हा प्रयत्न त्यावेळी फसला. आता लोकांची मानसिकता बदलविण्याची प्रक्रिया सुरु करून घटनेचे स्वरूप बदलविण्याचे कारस्थान त्यांनी रचलेले दिसते.

भाजप निवडणुकीपूर्वीच पंतप्रधान घोषित करून एक नवीन पायंडा या देशात पाडत असल्याचे दिसत आहे. याचे कारण म्हणजे राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाला संसदीय लोकशाही बदलवून  त्या ठिकाणी अमेरिकेत असलेली अध्यक्षीय लोकशाही पध्दत प्रस्थापित करायची आहे. या देशात हिंदूची संख्या जास्त असल्याने थेट निवड पद्धतीने पंतप्रधान हा हिंदूच असेल. म्हणजे हिंदूचीच सत्ता कायम या देशात राहील, असे त्यांचे गणित आहे. निवडणुकीपूर्वीच पंतप्रधान घोषित करण्याची प्रथा एकदा का अंगवळणी पडली की लोकांची मानसिकता हळूहळू या बदलाला तयार होवून संविधान सहज बदलविणे शक्य होईल, असे त्यांना वाटते.

अध्यक्षीय लोकशाही पध्दतीत देशव्यापी एकच मतदारसंघ असल्याने प्रवीण तोगडिया किंवा बाबा रामदेव सारखे कडवे हिंदुत्ववादी महाभाग बहुसंख्यांकाच्या आधारावर या देशाचा अध्यक्ष झाला तर नवल वाटणार नाही. पण संसदीय लोकशाही प्रणालीत वेगवेगळ्या मतदारसंघात  वेगवेगळ्या जाती-धर्माचे प्राबल्य राहत असल्याने हे लोक निवडून येऊन पंतप्रधान बनणे अशक्य आहे. म्हणूनच निवडणुकीआधीच पंतप्रधान घोषित करण्याची चाल खेळण्यात येत असल्याचे दिसते.

मागे अडवानीने म्हटले होते की भारतात द्वीपक्षीय पद्धती असावी. एक पक्ष सत्तेवर आला की दुसर्‍या वेळेस दुसरा पक्ष सत्तेवर यावा, अशी ती व्यवस्था. एकदा लोक कॉंग्रेसला कंटाळली की दुसर्‍या वेळेस भाजप सत्तेवर यावी. म्हणजे दोघांनी आलटून-पालटून सत्तेच्या व विरोधी पक्षाच्या बाकावर बसत राहावे. तिसर्‍या पक्षाला बिलकुल थाराच असू नये, अशी ती व्यवस्था त्यांनी मांडली होती. म्हणून कॉंग्रेस व भाजप या दोन पक्षात जणू काही करारनामा झाल्यासारखे यावेळी कॉंग्रेसने भाजपला सत्ता सोपविण्याचा मनसुबा बनविलेला दिसत आहे.    

त्यामुळेच पंतप्रधान पदासाठी मोदींचा धुमधडाक्यात प्रचार सुरु आहे. त्यासाठी राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ, त्यांच्या निरनिराळ्या क्षेत्रात काम करणार्‍या शाखा, बुवा-बाबा, हिंदुत्ववादी संघटना, वृतपत्रे आणि दूरदर्शन प्रसारमाध्यमे असे सार्‍यांनीच जबरदस्त कंबर कसली आहे. ‘अबकी बारी मोदी सरकार’, ‘हर हर मोदी, घर घर मोदी’ अशा घोषणा निनादत आहेत. मोदींना संपूर्ण देशात फिरविण्यासाठी उद्योगपतींनी आपल्या थैल्या व साधने मोकळ्या केल्या आहेत. जेथे जाता येत नाही अशा २२५ ठिकाणी ३ डी सभेचे आयोजन करण्यात आले आहे. एवढेच नव्हे तर मतदारांची मानसिकता अनुकूल होण्यासाठी सतत संभावित निकालाचे आकडे मोदीकडे झुकणारे देण्यात येत आहे. २००४च्या निवडणुकीत ‘इंडिया शायनिंग’चे असेच आकडे देण्यात आले होते. त्यावेळी मतदार त्यांच्या अशा प्रचाराला फसले नाहीत. पण आताच्या पद्धतशीर प्रयोगाला ते गळाला लागावेत म्हणून त्यांचा जोरात आटापिटा सुरु आहे.

मागे अटलबिहारी वाजपेयी पंतप्रधान बनण्याआधी त्यांचा असाच प्रचार चालू होता. बोफोर्स प्रकरणाचा जोरात चर्चा सुरु केली होती. या प्रकरणाला धरून राजीव गांधीवर विनोदी किस्से सांगितले जात होते. याला उत्तर आता अटलबिहारी वाजपेयी! त्यांच्या शिवाय या देशातील भ्रष्टाचार जाणार नाही, असे बेंबीच्या देठापासून ओरडून सांगितले जात होते. तेव्हाही ते भाजपचा प्रचार न करता केवळ वाजपेयीचा प्रचार करीत होते. ज्यांना भाजपचा तिटकारा होता, ते सुध्दा या प्रचाराला बळी पडलेत. फक्त पाच वर्ष अटलबिहारी यांना द्या आणि पहा काय जादू होते ते!. सत्ता आल्यावर बोकाळलेल्या भ्रष्टाचाराला ते चुटकीसरशी दूर करू करतील. असा आशावाद लोकांत निर्माण करण्यात आला होता. असाच प्रकार आताही होत आहे.

वाजपेयी निवडून आल्यावर त्यांना एक पूर्ण टर्म मिळून सुध्दा भ्रष्टाचार कमी झाला का हा संशोधनाचा विषय आहे. उलट नात्यागोत्यातील व पक्षातील लोकांना पेट्रोल पंप वाटपासारखे भ्रष्टाचाराचे प्रकरण बाहेर आले होते. सरकारी उद्योग विकून खाजगी भांडवलदारांच्या घशात घातले. मागासवर्गीयांच्या आरक्षणाला कात्री लावली. उद्योगपतींच्या फायद्यासाठी कामगारविषयक कायदे कमजोर करण्यात आले. कंत्राटदारी पद्धत राबवून उद्योगपतींना स्वस्तात मजूर मिळवून दिले व त्याद्वारे कामगारांचे शोषण सुरु केले. शिक्षणक्षेत्राला बाजारूपणाचे स्वरूप आणून सर्वसामान्यांना उच्च शिक्षणापासून वंचित ठेवले.

त्यानंतर दगडापेक्षा वीट मऊ या नात्याप्रमाणे लोकांनी कॉंग्रेस आघाडीला दोनदा सत्तेवर आणले. पण त्यांच्या काळातही बेरोजगारी, गरिबी, महागाई, भ्रष्टाचार, काळापैसा  अशासारख्या अनेक समस्या दूर न करता त्या आणखी चिघळत ठेवल्या. म्हणजे त्यांनी असे मुद्दाम केले की काय अशी शंका घ्यायला जागा निर्माण झाली आहे.

भाजपाच्या मानाने कॉंग्रेसचा प्रचार तोकडा दिसतो. टी.व्ही.सुरु केला की प्रत्येक चॅनलवर मोदींचं भाषण, मुलाखती, जाहिराती दिसतात. पण तेवढी प्रसिद्धी कॉंग्रेसची का नाही असा प्रश्न पडतो. इतर पक्ष तर प्रसारमाध्यमाच्या खिजगणतीतही दिसत नाहीत.

अकोल्याचीच गोष्ट घ्या. भारिप बहुजन महासंघाचे प्रकाश आंबेडकर निवडून येऊ नये म्हणून कॉंग्रेसने मुस्लीम उमेदवार रिंगणात उतरविला. जेणेकरून मुस्लीम मते प्रकाश आंबेडकरांना पडू नयेत व पर्यायाने भाजपचे संजय धोत्रे नेहमीप्रमाणे याहीवेळेस सहज निवडून यावेत, हा त्यामागे दृष्टीकोन दिसतो, अशी लोकांची भावना झाली आहे. अशीच तडजोड भाजप आणि कॉंग्रेस यांनी तिसरया पक्षाचा उमेदवार निवडून येऊ नये म्हणून इतर मतदारसंघात केली नसेल काय?

हा अभद्र प्रकार स्वत:ला आंबेडकरवादी समजणारे रामविलास पासवान, उदित राज व रामदास आठवले यांच्या लक्षात का येत नाही, तेच कळत नाही. कारण त्यांनीही मोदी सरकार निवडून आणण्याचा चंग बांधला आहे. मोदी सरकार आले की मी मंत्री होणार असे एकाने तर जाहीरच करून टाकले. मागे खासदार असतांना सोनिया गांधीकडे मागणी करून सुध्दा त्यांना मंत्री बनविले नाही, म्हणून नाराज झाले होते. त्यावेळी त्यांच्या कार्यकर्त्यांनी मंत्रिपद मिळण्यासाठी आंदोलन पण केले. तरीही काही उपयोग झाला नाही. आताही तसेच होणार नाही कशावरून? इतिहासात ‘कुर्‍हाडीचा दांडा गोतास काळ’ म्हणून या लोकांची नोंद झाली तर नवल वाटणार नाही. एवढे मात्र खरे!

जर्मनीचा हुकुमशहा हिटलर पण निवडणुकीच्या माध्यमातून सत्तेवर आला होता. सारी सत्ता त्याच्या हातात एकवटल्यानंतर त्यांनी ज्यू लोकांचे शिरकाण केले, हा ताजा इतिहास आहे. मोदीने भाजप पक्ष काबीज केला. आता देश काबीज करायला लागला, असे त्यांचे विरोधक म्हणत आहेत. म्हणजे राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ हुकुमशहा निर्माण करण्यासाठी पद्धतशीरपणे पावले उचलत आहे, असे म्हटले तर वावगे होणार नाही. हुकुमशहाच्या माध्यमातून त्यांना भारताला हिंदुस्थान बनवायचे आहे. त्यांनी जाहीरनाम्यात राम मंदिर उभारण्याचे जे आश्वासन दिले, त्यावरूनच त्यांचे मनसुबे लक्षात येत आहे.

शरद पवार म्हणतात, ‘हल्ली टी.व्ही.वर मोदिचाच गवगवा केला जातो. भाजप व्यक्तीकेंद्रित पक्ष झाला आहे. जेव्हा एका व्यक्तीच्या हाती संपूर्ण सत्ता जाते, तेव्हा ती व्यक्ती भ्रष्ट होते. यामधूनच हुकुमशहा जन्माला येतो. ही बाब देशाच्या सार्वभौमत्वाला मारक आहे.’ हे त्यांचे म्हणणे खरंच वाटते. म्हणून मोदीमुळे संसदीय लोकशाही धोक्यात येत असल्याचे चिन्ह दिसत आहेत.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 360 other followers

%d bloggers like this: